Pentaksiran Bilik Darjah (PBD): Maksud, TP1–TP6 dan Cara Pelaksanaan

Pentaksiran Bilik Darjah (PBD) ialah proses berterusan untuk guru memahami perkembangan, kemajuan dan penguasaan murid semasa pengajaran dan pembelajaran (PdP). Guru mengumpul maklumat melalui aktiviti yang sesuai, membuat pertimbangan berdasarkan Standard Prestasi dalam DSKP, kemudian merancang tindakan susulan. PBD bukan sekadar mengisi Tahap Penguasaan (TP) dalam sistem.

Bagi ibu bapa, laporan PBD membantu menjawab soalan yang lebih berguna daripada “berapa markah anak saya?”: apakah yang sudah boleh dilakukan oleh anak, bahagian mana yang masih memerlukan bimbingan, dan apakah langkah seterusnya di rumah serta di sekolah?

Dikemas kini: 26 September 2026. Artikel ini merujuk Panduan Pelaksanaan PBD Edisi Ke-2 (2019) dan Panduan Pengurusan Pentaksiran Berasaskan Sekolah (PBS) Edisi 1 Tahun 2025 yang disenaraikan pada portal rasmi KPM.

Ringkasan pantas PBD

Apakah maksud Pentaksiran Bilik Darjah?

KPM menerangkan PBD sebagai proses berterusan dalam sesi PdP untuk mendapatkan maklumat tentang perkembangan, kemajuan, kebolehan dan penguasaan murid terhadap matlamat kurikulum. Guru mengumpul dan menganalisis maklumat itu, membuat refleksi tentang pengajaran serta menentukan langkah yang boleh memperbaiki pembelajaran.

Contohnya, semasa guru mengajar kemahiran membaca, beliau boleh mendengar bacaan murid, memerhati cara murid mengenal pasti maklumat dalam petikan dan menyemak respons bertulis. Apabila murid masih sukar membaca perkataan tertentu, guru boleh memberikan latihan yang lebih terarah sebelum menilai kemajuan sekali lagi.

Aktiviti ini ialah PBD walaupun tiada kertas ujian khas. Yang penting ialah maklumat yang dikumpul mempunyai kaitan dengan hasil pembelajaran dan digunakan untuk membantu murid. KPM menegaskan maklumat pentaksiran bukan bertujuan untuk membanding atau mewujudkan persaingan antara murid.

Dalam kerangka Pentaksiran Berasaskan Sekolah (PBS), PBD ialah komponen pentaksiran bilik darjah. Komponen lain seperti PAJSK mempunyai bidang dan panduan tersendiri. Lihat halaman PBS KPM untuk dokumen rasmi yang masih disenaraikan.

Mengapa PBD penting kepada guru, murid dan ibu bapa?

Kepada guru, PBD menunjukkan sama ada kaedah pengajaran membantu murid mencapai Standard Pembelajaran. Guru boleh mengenal pasti kekuatan, salah faham dan keperluan setiap murid sebelum merancang pengayaan atau pemulihan. Maklumat daripada beberapa aktiviti juga memberikan gambaran yang lebih lengkap daripada satu ujian sahaja.

Kepada murid, maklum balas yang khusus menjelaskan perkara yang telah dikuasai dan perkara yang boleh dibaiki. Ayat seperti “kamu sudah boleh menyusun isi, sekarang cuba jelaskan sebabnya dengan satu contoh” lebih membantu daripada hanya menyatakan “salah” atau “kurang baik”.

Kepada ibu bapa, laporan PBD menjadi titik mula perbualan dengan anak dan guru. Apabila laporan menunjukkan penguasaan yang masih berkembang, tanya kemahiran khusus yang perlu dibantu. Jangan bandingkan TP anak dengan rakannya kerana tafsiran dibuat mengikut mata pelajaran, DSKP dan bukti pembelajaran individu.

Bagaimanakah guru melaksanakan PBD?

PBD paling berguna apabila perancangan, pentaksiran dan tindakan susulan berlaku sebagai satu kitaran. Berikut ialah aliran kerja praktikal yang boleh disesuaikan dengan mata pelajaran, umur murid dan keadaan kelas.

1. Kenal pasti hasil pembelajaran. Rujuk Standard Kandungan dan Standard Pembelajaran dalam DSKP. Tentukan apakah pengetahuan, kemahiran atau nilai yang perlu dipamerkan murid.
2. Pilih aktiviti yang sesuai. Guru boleh menggunakan perbincangan, demonstrasi, bacaan, penulisan, projek ringkas atau latihan. Pilihan aktiviti hendaklah membolehkan murid menunjukkan hasil pembelajaran tersebut.
3. Kumpulkan bukti semasa PdP. Perhatikan respons, dengar penerangan murid dan semak hasil kerja. Catat maklumat penting yang akan membantu penilaian, terutama apabila penguasaan murid berubah dari semasa ke semasa.
4. Berikan maklum balas. Nyatakan apa yang telah dilakukan dengan baik dan satu atau dua langkah pembaikan yang jelas. Beri peluang kepada murid untuk mencuba semula.
5. Rumuskan penguasaan secara profesional. Bandingkan bukti yang berkaitan dengan Standard Prestasi dalam DSKP. Pertimbangkan pencapaian murid merentasi aktiviti yang bersesuaian, bukan satu respons terpencil.
6. Rekod, lapor dan bertindak. Lengkapkan perekodan mengikut arahan semasa, kemudian gunakan dapatan untuk pemulihan, pengukuhan atau pengayaan. Semak semula sama ada tindakan itu berkesan.

Contoh mudah dalam Matematik: selepas mengajar pecahan, guru meminta murid mewakilkan pecahan menggunakan bahan konkrit, menerangkan jawapan secara lisan dan menyelesaikan soalan bertulis. Jika murid boleh menamakan pecahan tetapi masih keliru apabila membandingkan dua pecahan, guru mendapat petunjuk khusus untuk aktiviti susulan. TP tidak perlu ditentukan daripada satu lembaran kerja sahaja.

Kaedah pentaksiran: pemerhatian, lisan dan penulisan

Pemerhatian semasa aktiviti

Guru boleh memerhati cara murid melaksanakan tugasan, bekerjasama atau menggunakan kemahiran yang dipelajari. Senarai semak dan catatan ringkas membantu guru mengingat perkara yang benar-benar ditunjukkan oleh murid. Pemerhatian perlu berpaut pada hasil pembelajaran; murid yang pendiam tidak semestinya lemah dalam semua kemahiran.

Respons secara lisan

Soal jawab, penerangan langkah kerja, bacaan kuat atau perbincangan membolehkan guru melihat cara murid berfikir. Soalan susulan seperti “mengapa kamu pilih cara itu?” membantu membezakan murid yang benar-benar faham daripada murid yang menghafal jawapan.

Hasil secara penulisan

Latihan, karangan, peta pemikiran, lembaran kerja dan jawapan projek boleh menjadi sumber maklumat. Guru perlu meneliti isi dan proses, bukan hanya jumlah betul atau salah. Dalam mata pelajaran yang menilai pelbagai kemahiran, satu jenis hasil kerja tidak semestinya mencukupi.

Panduan PBD KPM turut memberikan contoh pentaksiran kendiri dan rakan sebaya. Misalnya, murid menyemak hasil kerja menggunakan kriteria mudah dan menyatakan satu perkara yang hendak dibaiki. Kaedah ini membantu murid memahami pembelajaran sendiri, manakala guru tetap bertanggungjawab membuat pertimbangan profesional bagi pelaporan.

Apakah TP1 hingga TP6 dalam PBD?

Tahap Penguasaan (TP) menunjukkan perkembangan pembelajaran murid. Enam tahap digunakan sebagai rujukan umum, tetapi huraian yang menentukan TP bagi sesuatu kemahiran mesti dibaca dalam Standard Prestasi DSKP mata pelajaran berkenaan. Gambaran di bawah memudahkan pembaca memahami urutan umum; ia bukan pengganti deskriptor rasmi setiap mata pelajaran.

TP3 sering dirujuk sebagai tahap penguasaan minimum dalam panduan KPM. Namun, TP bukan markah peratus atau kedudukan dalam kelas. TP2 dalam satu mata pelajaran juga tidak semestinya menggambarkan penguasaan yang sama dalam mata pelajaran lain, kerana setiap DSKP mempunyai Standard Prestasi tersendiri.

Tahap yang dilaporkan ialah gambaran penguasaan berdasarkan bukti dan pertimbangan guru pada tempoh berkenaan. Murid boleh berkembang apabila mendapat bimbingan, latihan dan peluang menunjukkan kemahiran semula. Jika laporan tidak jelas, ibu bapa boleh meminta contoh kemahiran yang berkaitan daripada guru mata pelajaran.

Apakah pertimbangan profesional guru?

Pertimbangan profesional bermaksud guru menilai bukti pembelajaran berpandukan kurikulum dan Standard Prestasi, dengan mengambil kira pengetahuan tentang murid serta pengalaman mengajar. Guru tidak patut memilih TP semata-mata kerana satu markah ujian, perasaan umum terhadap murid atau keinginan menyamakan keputusan semua murid.

Bayangkan seorang murid mendapat jawapan betul dalam latihan tetapi tidak dapat menjelaskan langkahnya. Guru mungkin perlu memperoleh bukti tambahan melalui soal jawab atau tugasan lain. Sebaliknya, seorang murid yang tersilap pada satu hari boleh menunjukkan penguasaan melalui beberapa aktiviti lain. Tujuan semakan ialah mendapatkan gambaran yang adil.

Perbincangan dengan guru mata pelajaran yang sama dan semakan contoh hasil kerja boleh membantu penyelarasan tafsiran. Panduan Pengurusan PBS 2025 juga menekankan penjaminan kualiti melalui pementoran, penyelarasan, pemantauan dan pengesanan. Langkah ini membantu sekolah memastikan pentaksiran dilaksanakan secara konsisten dan bermanfaat.

Bagaimana PBD direkod dan dilaporkan pada masa kini?

Artikel asal Pendidik2u yang diterbitkan pada 2019 menerangkan templat Excel luar talian dengan halaman Panduan, Rekod Prestasi Murid, Laporan Murid Individu, Data Pernyataan Tahap Penguasaan dan Graf Pelaporan. Itu menggambarkan bahan panduan pada waktu tersebut, tetapi tidak wajar dijadikan satu-satunya arahan pengisian untuk tahun semasa.

Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 oleh KPM menyatakan bahawa perekodan dan pelaporan data PBD dilaksanakan secara dalam talian melalui Modul PBD dalam Sistem Pengurusan Pentaksiran Bersepadu (SPPB). Guru mengakses sistem menggunakan login masing-masing melalui portal iDMe rasmi. Pautan sesi yang terhasil selepas login tidak patut disalin untuk dikongsi.

Panduan sama menyatakan pelaporan PBD dibuat dua kali setahun, pada pertengahan dan akhir sesi akademik. Perekodan dan pelaporan pentaksiran berterusan melibatkan murid Tahun 1 hingga Tingkatan 5 termasuk Kelas Peralihan. Guru perlu mengikut tempoh, peranan dan arahan semasa sekolah, PPD atau KPM ketika mengisi modul.

Rekod semasa PdP masih penting walaupun pelaporan formal dilakukan dua kali. Catatan yang teratur membantu guru mengingat perkembangan murid, menyemak pertimbangan TP dan merancang langkah pengajaran sebelum tiba tempoh pelaporan.

Cara menyemak urusan PBD melalui iDMe

1. Masuk ke idme.moe.gov.my menggunakan akaun sendiri.
2. Pilih aplikasi Pengurusan Pentaksiran atau SPPB yang dipaparkan mengikut peranan.
3. Semak sesi, sekolah, kelas dan mata pelajaran sebelum mengisi data.
4. Rujuk arahan semasa dalam modul untuk perekodan TP atau pelaporan.
5. Semak semula rekod yang telah disimpan dan hubungi penyelaras jika kelas atau mata pelajaran tidak muncul.

Jika akaun boleh login tetapi aplikasi tiada, masalah mungkin berkaitan penetapan peranan. Lihat panduan iDMe KPM Pendidik2u untuk langkah awal menyemak akses. Jangan menggunakan akaun guru lain untuk membuat perekodan.

Adakah PBD sama dengan UASA?

Tidak. PBD ialah proses pentaksiran yang berlaku secara berterusan sepanjang pembelajaran, manakala Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA) ialah ujian pada akhir sesi bagi kumpulan murid yang ditetapkan. UASA dapat memberikan maklumat pencapaian, tetapi keputusan satu ujian tidak menggantikan keseluruhan bukti PBD.

Panduan PBS 2025 menyatakan perekodan dan pelaporan UASA melibatkan murid Tahun 4 hingga Tahun 6 dan Tingkatan 1 hingga Tingkatan 3. Skor UASA direkod dalam bentuk peratus. Panduan itu juga menyebut bahawa tahap penguasaan pentaksiran berterusan dan pencapaian UASA dijana dalam satu pelaporan bagi kumpulan yang terlibat.

Oleh itu, apabila ibu bapa melihat laporan yang mengandungi TP serta keputusan UASA, bacalah kedua-duanya sebagai maklumat yang saling melengkapkan. TP menerangkan penguasaan pembelajaran berdasarkan Standard Prestasi; peratus ujian menerangkan prestasi pada ujian tersebut. Jika kedua-duanya nampak berbeza, tanya guru tentang kemahiran yang diuji dan bukti pembelajaran sepanjang sesi.

Contoh tindakan susulan selepas pentaksiran

Nilai utama PBD terletak pada keputusan yang dibuat selepas guru melihat hasilnya. Contoh berikut menunjukkan bagaimana dapatan boleh ditukar menjadi tindakan. Ia ialah ilustrasi, bukannya penetapan TP rasmi untuk mana-mana mata pelajaran.

• Murid belum menguasai kemahiran asas: pecahkan tugasan kepada langkah kecil, gunakan bahan konkrit atau contoh berpandu, kemudian nilai semula secara ringkas.
• Murid memahami konsep tetapi kerap tersilap mengaplikasi: beri latihan dalam konteks berlainan dan minta murid menjelaskan sebab memilih jawapan.
• Murid sudah menunjukkan penguasaan stabil: berikan tugasan pengayaan yang memerlukan penyelesaian masalah, perbandingan atau penerangan kepada rakan.
• Sebahagian besar kelas menunjukkan salah faham yang sama: guru boleh menilai semula kaedah pengajaran dan merancang penerangan baharu untuk seluruh kelas.

Contoh dalam Pendidikan Islam: selepas aktiviti amali wuduk, guru memerhati turutan dan perlakuan murid, mengemukakan soalan tentang rukun dan meminta murid menerangkan sebab sesuatu langkah dilakukan. Murid yang boleh menyebut rukun tetapi belum boleh mempraktikkannya memerlukan latihan amali. Tindakan itu lebih tepat daripada sekadar mengulangi ujian hafalan.

Untuk maklum balas yang lebih khusus dan mesra ibu bapa, rujuk contoh ulasan PBD dan tindakan susulan. Ulasan yang baik menerangkan kemahiran yang sudah ditunjukkan murid serta langkah seterusnya yang munasabah.

Cara ibu bapa memahami laporan PBD anak

Mulakan dengan mata pelajaran dan tempoh laporan yang betul. Baca TP bersama ulasan guru, bukan sebagai nombor yang berdiri sendiri. Tanyakan “apakah yang anak saya sudah boleh buat?” dan “kemahiran apakah yang perlu diperkukuh dalam beberapa minggu ini?”

Jika anak mendapat TP yang lebih rendah daripada jangkaan, elakkan terus menganggap anak malas atau guru tersilap. Minta contoh tugasan atau kemahiran yang menjadi asas pelaporan. Di rumah, sediakan masa latihan yang ringkas dan konsisten, kemudian maklumkan kepada guru perkara yang masih sukar.

Jika anak mendapat TP tinggi, teruskan sokongan tanpa tekanan untuk sentiasa memperoleh nombor tertinggi. Beri peluang menggunakan pengetahuan dalam situasi baharu, membaca bahan yang sesuai atau menerangkan idea dengan cara sendiri. Perkembangan pembelajaran lebih penting daripada membanding keputusan adik-beradik atau rakan sekelas.

Kesilapan lazim semasa melaksanakan atau membaca PBD

• Menyamakan TP dengan peratus markah: TP berpandukan Standard Prestasi; ia tidak diperoleh hanya dengan menukar markah ujian kepada nombor 1 hingga 6.
• Menentukan TP daripada satu aktiviti: pertimbangkan bukti yang mencukupi dan relevan sepanjang tempoh pembelajaran.
• Memberi latihan tanpa maklum balas: murid perlu tahu bahagian yang sudah betul dan tindakan yang boleh memperbaiki hasilnya.
• Mengisi rekod pada saat akhir tanpa semakan: catatan ringkas yang dikemas kini memudahkan guru menilai kemajuan sebenar.
• Membanding TP antara mata pelajaran: deskriptor dan kemahiran yang ditaksir tidak serupa bagi setiap DSKP.
• Menggunakan arahan templat 2019 sebagai satu-satunya rujukan: semak panduan pengurusan PBS 2025 dan arahan sistem semasa untuk perekodan rasmi.

Soalan lazim tentang PBD

1. Adakah PBD hanya berlaku apabila guru membuat ujian bertulis?

Tidak. PBD boleh berlaku melalui pemerhatian, respons lisan dan hasil penulisan semasa PdP. Guru memilih kaedah yang sesuai dengan hasil pembelajaran dan bukti yang hendak dikumpul.

2. Apakah maksud TP3?

Secara umum, TP3 menunjukkan murid boleh menggunakan pengetahuan untuk melaksanakan kemahiran atau tugasan pada situasi yang berkaitan. Untuk mentafsir TP3 bagi topik tertentu, rujuk Standard Prestasi dalam DSKP mata pelajaran tersebut.

3. Bolehkah markah UASA terus ditukar menjadi TP PBD?

Tidak secara automatik. UASA ialah satu sumber maklumat pencapaian, manakala TP pentaksiran berterusan memerlukan pertimbangan berdasarkan bukti pembelajaran dan Standard Prestasi. Rujuk panduan KPM serta guru mata pelajaran bagi tafsiran laporan.

4. Di manakah guru mengisi data PBD?

Panduan Pengurusan PBS 2025 menyatakan perekodan dan pelaporan data PBD dilakukan melalui Modul PBD dalam SPPB KPM. Guru boleh mengaksesnya menggunakan akaun sendiri melalui portal iDMe dan mengikuti arahan semasa sekolah.

5. Berapa kali pelaporan PBD dikeluarkan?

Panduan Pengurusan PBS 2025 menyatakan pelaporan dibuat dua kali setahun, iaitu pertengahan dan akhir sesi akademik. Pentaksiran serta catatan guru tetap berlaku sepanjang proses PdP.

Rujuk dokumen rasmi dan gunakan dapatan untuk membantu murid

Rujukan utama artikel ini ialah halaman Pentaksiran Berasaskan Sekolah KPM yang menyenaraikan Panduan Pelaksanaan PBD Edisi Ke-2, serta Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 untuk tatacara perekodan dan pelaporan yang lebih baharu. Guru perlu merujuk DSKP mata pelajaran dan makluman semasa sekolah apabila menetapkan TP atau mengisi SPPB.

Pelaporan yang baik ialah titik mula tindakan: guru tahu apa yang perlu diajar seterusnya, murid faham kemajuan mereka, dan ibu bapa tahu bentuk sokongan yang boleh diberikan.