Pentaksiran Berasaskan Sekolah (PBS) ialah sistem pentaksiran Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) yang menilai perkembangan dan pencapaian murid secara menyeluruh, bukan hanya berdasarkan markah peperiksaan. PBS merangkumi empat komponen utama, iaitu Pentaksiran Pusat (PP), Pentaksiran Bilik Darjah (PBD), Pentaksiran Aktiviti Jasmani, Sukan dan Kokurikulum (PAJSK) serta Pentaksiran Psikometrik (PPsi).
Melalui sistem ini, guru boleh mengenal pasti tahap penguasaan akademik, perkembangan pembelajaran, kecergasan fizikal, penglibatan kokurikulum serta potensi dan kecenderungan murid.
PBS telah dilaksanakan di sekolah rendah mulai 2011 dan sekolah menengah rendah mulai 2012. Pelaksanaannya terus diperkukuh selepas pemansuhan UPSR dan PT3.
Bagi memastikan pengurusan pentaksiran lebih tersusun, KPM mengeluarkan Panduan Pengurusan Pentaksiran Berasaskan Sekolah (PBS) Edisi 1 Tahun 2025 sebagai dokumen rujukan utama pihak sekolah.
Panduan ini menerangkan komponen PBS, perbezaan PBS dengan PBD dan UASA, kaedah perekodan, pelaporan serta tanggungjawab guru dan pentadbir sekolah.
Apa Itu Pentaksiran Berasaskan Sekolah (PBS)?
Pentaksiran Berasaskan Sekolah ialah pendekatan pentaksiran yang memberi perhatian kepada perkembangan murid dari pelbagai aspek.
Menurut KPM, PBS bersifat holistik kerana melibatkan domain kognitif, afektif, psikomotor dan sosial.
Secara ringkas, pentaksiran ini membantu pihak sekolah memahami bukan sahaja perkara yang diketahui oleh murid, tetapi juga kemahiran yang mampu dilaksanakan, perkembangan sahsiah serta potensi yang boleh dibangunkan.
Sebagai contoh, seorang murid mungkin memperoleh markah yang sederhana dalam ujian bertulis Matematik. Namun, semasa aktiviti pembelajaran, murid tersebut dapat menerangkan langkah pengiraan dengan baik.
Maklumat daripada pemerhatian dan pentaksiran lain membantu guru mengenal pasti kekuatan sebenar murid serta bahagian yang masih memerlukan bimbingan.
Begitu juga, murid yang kurang menonjol dalam peperiksaan mungkin menunjukkan kemahiran kepimpinan, komunikasi atau kecenderungan yang baik dalam aktiviti kokurikulum.
Melalui PBS, perkembangan tersebut dapat diberikan perhatian sebagai sebahagian daripada pendidikan murid secara menyeluruh.
Empat Komponen Pentaksiran Berasaskan Sekolah (PBS)
Berdasarkan Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025, PBS mempunyai dua kategori utama, iaitu akademik dan bukan akademik.
| Kategori | Komponen PBS | Fokus |
|---|---|---|
| Akademik | Pentaksiran Pusat (PP) | Pencapaian melalui pentaksiran yang instrumen dan panduannya ditetapkan oleh Lembaga Peperiksaan |
| Akademik | Pentaksiran Bilik Darjah (PBD) | Perkembangan, kemajuan dan penguasaan pembelajaran |
| Bukan akademik | PAJSK | Kecergasan, penyertaan dan pencapaian kokurikulum |
| Bukan akademik | Pentaksiran Psikometrik (PPsi) | Aptitud, personaliti, minat dan kecenderungan murid |
Keempat-empat komponen tersebut mempunyai fungsi berbeza.
Oleh itu, guru dan ibu bapa tidak sepatutnya menganggap PBS hanya merujuk kepada pemberian Tahap Penguasaan (TP) bagi mata pelajaran.
PBD ialah sebahagian daripada PBS, bukannya keseluruhan sistem PBS.
1. Pentaksiran Pusat (PP)
Pentaksiran Pusat merupakan komponen akademik PBS yang melibatkan pentaksiran sumatif untuk menilai pencapaian murid.
Menurut panduan KPM, instrumen pentaksiran, tugasan, garis panduan dan panduan penskoran disediakan oleh Lembaga Peperiksaan (LP).
Pihak sekolah pula melaksanakan pentaksiran mengikut kaedah pentadbiran yang ditetapkan, termasuk urusan pemeriksaan, penskoran dan perekodan yang berkaitan.
Antara pentaksiran yang disenaraikan dalam Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 ialah:
- Kerja kursus Sijil Tinggi Agama Malaysia (STAM).
- Kerja kursus, ujian lisan dan Modul Pentaksiran Kerja Kursus (MPKK) SPM.
- Pentaksiran Berterusan dan Penilaian Akhir Sijil Vokasional Malaysia (SVM).
- Pentaksiran Mata Pelajaran Aliran Kemahiran (MPAK).
- Pentaksiran Alternatif Sekolah Menengah (PASM).
- Pentaksiran Alternatif Pendidikan Rendah (PAPR).
Senarai ini menunjukkan bahawa Pentaksiran Pusat merangkumi pelbagai bentuk pentaksiran dan bukan satu peperiksaan bertulis sahaja.
Pelaksanaannya juga bergantung pada program, mata pelajaran dan kategori murid yang terlibat.
Adakah UASA Termasuk dalam Pentaksiran Pusat?
Tidak. Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA) merupakan sebahagian daripada PBD sumatif, bukan Pentaksiran Pusat.
Perbezaan ini dijelaskan dalam garis panduan KPM.
Walaupun UASA menggunakan format instrumen dan Jadual Spesifikasi Ujian (JSU) yang disediakan KPM bagi mata pelajaran tertentu, pelaksanaannya tetap merupakan ujian peringkat sekolah.
Oleh itu, ujian tersebut tidak boleh dianggap sebagai pengganti UPSR atau PT3.
2. Pentaksiran Bilik Darjah (PBD)
Pentaksiran Bilik Darjah (PBD) ialah proses pentaksiran berterusan semasa pengajaran dan pembelajaran (PdP).
Tujuannya adalah untuk mendapatkan maklumat tentang perkembangan, kemajuan, kebolehan dan penguasaan murid berdasarkan matlamat kurikulum.
Melalui PBD, guru boleh mengenal pasti perkara yang telah dikuasai dan kemahiran yang masih perlu ditambah baik.
Pentaksiran ini tidak semestinya dilaksanakan melalui ujian bertulis.
Guru boleh mendapatkan maklumat melalui pemerhatian, perbualan, aktiviti praktikal, tugasan, pembentangan dan pelbagai kaedah yang sesuai.
Tiga Pendekatan Pentaksiran dalam PBD
PBD merangkumi tiga pendekatan penting.
| Pendekatan | Maksud ringkas |
|---|---|
| Pentaksiran untuk Pembelajaran | Guru mendapatkan maklumat untuk menambah baik pengajaran dan membantu murid |
| Pentaksiran sebagai Pembelajaran | Murid menilai serta memahami perkembangan pembelajaran sendiri |
| Pentaksiran tentang Pembelajaran | Menilai pencapaian selepas sesuatu tempoh atau unit pembelajaran |
Ketiga-tiga pendekatan ini saling melengkapi.
Sebagai contoh, guru boleh menggunakan soal jawab semasa PdP untuk mengenal pasti kefahaman murid. Kemudian, murid membuat refleksi tentang kesilapan mereka.
Selepas sesuatu topik selesai, guru boleh menjalankan latihan atau ujian bagi menilai pencapaian pembelajaran.
Kaedah Pentaksiran PBD
KPM menyenaraikan tiga kaedah utama dalam pelaksanaan PBD.
Pentaksiran secara pemerhatian digunakan untuk menilai proses dan hasil kerja murid. Contohnya, guru memerhatikan cara murid melaksanakan eksperimen, menyelesaikan tugasan atau bekerjasama dalam kumpulan.
Pentaksiran secara lisan berlaku melalui soal jawab, perbincangan, penerangan dan respons murid. Kaedah ini membolehkan guru mengesan kefahaman secara langsung.
Pentaksiran secara bertulis pula melibatkan latihan, karangan, laporan, tugasan, folio dan ujian bertulis.
Guru perlu memilih kaedah yang bersesuaian dengan Standard Kandungan, Standard Pembelajaran dan Standard Prestasi mata pelajaran yang diajar.
Tahap Penguasaan PBD TP1 hingga TP6
Dalam PBD, perkembangan murid dilaporkan melalui Tahap Penguasaan (TP) berdasarkan Standard Prestasi dalam dokumen kurikulum.
Terdapat enam tahap penguasaan, iaitu TP1 hingga TP6.
| Tahap | Gambaran umum |
|---|---|
| TP1 | Menunjukkan pengetahuan pada tahap asas |
| TP2 | Menunjukkan kefahaman terhadap perkara yang dipelajari |
| TP3 | Boleh menggunakan pengetahuan dan melaksanakan kemahiran asas |
| TP4 | Mengaplikasikan pengetahuan dan kemahiran dengan lebih baik |
| TP5 | Menunjukkan penguasaan yang tekal dalam situasi yang bersesuaian |
| TP6 | Mempamerkan penguasaan yang lebih tinggi berdasarkan standard yang ditetapkan |
Jadual ini merupakan penerangan ringkas. Deskriptor sebenar setiap tahap perlu dirujuk kepada Standard Prestasi bagi mata pelajaran berkenaan.
Adakah TP3 Bermaksud Murid Lemah?
Tidak semestinya.
Dalam banyak mata pelajaran, TP3 menggambarkan murid telah menguasai pengetahuan dan kemahiran asas yang ditetapkan.
Namun, guru perlu merujuk deskriptor Standard Prestasi sebenar sebelum menentukan tahap penguasaan.
TP tidak boleh diberikan hanya berdasarkan satu ujian atau melalui penukaran markah kepada tahap secara sewenang-wenangnya.
Bagaimana Guru Menentukan Tahap Penguasaan?
Guru membuat pertimbangan profesional berdasarkan bukti pembelajaran yang dikumpulkan.
Antara perkara yang diambil kira ialah pengetahuan, kemahiran, nilai, hasil kerja murid, respons lisan, pemerhatian dan kriteria dalam dokumen kurikulum.
Sebagai contoh, murid yang mendapat markah 80% dalam satu ujian tidak semestinya terus diberikan TP5.
Guru masih perlu melihat standard yang diuji, bentuk tugasan dan evidens lain yang berkaitan.
Pertimbangan profesional juga boleh disokong melalui proses moderasi dalam kalangan guru mata pelajaran atau panitia.
Ujian Akhir Sesi Akademik (UASA) dalam Sistem PBS
Ujian Akhir Sesi Akademik atau UASA merupakan salah satu bentuk pentaksiran sumatif dalam PBD.
Menurut Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025, UASA melibatkan murid Tahun 4 hingga Tahun 6 serta Tingkatan 1 hingga Tingkatan 3, tertakluk kepada ketetapan pelaksanaan semasa.
Ujian tersebut digunakan untuk mendapatkan maklumat tentang pencapaian murid terhadap kandungan yang telah dipelajari.
Perbezaan UASA dengan PBD Berterusan
| Perkara | PBD berterusan | UASA |
|---|---|---|
| Masa | Sepanjang proses PdP | Pada akhir sesi akademik |
| Kaedah | Pemerhatian, lisan dan bertulis | Ujian mengikut format instrumen |
| Fokus | Perkembangan dan penguasaan pembelajaran | Pencapaian terhadap kandungan yang dipelajari |
| Tindakan susulan | Penambahbaikan PdP dan intervensi | Analisis pencapaian dan intervensi |
| Pelaksanaan | Guru mata pelajaran | Pentadbiran peringkat sekolah |
Kedua-duanya boleh digunakan untuk memahami pembelajaran murid.
Namun, markah UASA tidak sepatutnya menggantikan keseluruhan pertimbangan profesional PBD.
Bagaimana dengan Matriks Pembelajaran?
Pada tahun 2026, KPM turut memperkenalkan Matriks Pembelajaran Tahun 4 (MPT4) bagi mengenal pasti penguasaan literasi, numerasi serta kemahiran asas saintifik murid.
Pelaksanaan Matriks Pembelajaran Tingkatan 3 pula dirancang bermula pada 2027.
Matriks Pembelajaran memberi tumpuan kepada pengesanan jurang pembelajaran dan tindakan intervensi yang lebih berfokus.
Bagi mata pelajaran yang telah ditaksir melalui Matriks Pembelajaran, murid yang terlibat tidak perlu menduduki semula UASA bagi mata pelajaran yang sama, mengikut panduan pelaksanaan berkaitan.
MPT4 dan Matriks Pembelajaran Tingkatan 3 perlu dibaca berdasarkan dokumen khusus yang dikeluarkan KPM, bukan hanya berpandukan format UASA terdahulu.
Guru boleh merujuk pengumuman Dokumen Rujukan Matriks Pembelajaran dalam portal rasmi KPM untuk mendapatkan surat pekeliling, panduan pengurusan dan format instrumen.
3. Pentaksiran Aktiviti Jasmani, Sukan dan Kokurikulum (PAJSK)
PAJSK merupakan komponen bukan akademik PBS yang menilai kecergasan fizikal serta penyertaan, pelibatan dan pencapaian murid dalam aktiviti sukan dan kokurikulum.
Pentaksiran ini membantu sekolah mengenal pasti perkembangan murid dalam bidang selain akademik.
Sebagai contoh, murid yang menyertai Pengakap, Persatuan Bahasa Melayu atau pasukan bola sepak mempunyai rekod aktiviti yang boleh dinilai berdasarkan garis panduan PAJSK.
Tiga Komponen Utama PAJSK
| Komponen | Perkara yang ditaksir |
|---|---|
| SEGAK dan BMI 5–9T | Kecergasan dan status indeks jisim badan mengikut kategori umur |
| Kokurikulum | Kelab dan persatuan, sukan dan permainan serta pasukan badan beruniform |
| Ekstrakurikulum | Aktiviti serta pencapaian tambahan yang diiktiraf |
SEGAK dan BMI 5–9T
SEGAK ialah singkatan kepada Standard Kecergasan Fizikal Kebangsaan untuk Murid Sekolah Malaysia.
Pentaksiran ini digunakan bagi mendapatkan maklumat tentang tahap kecergasan murid yang terlibat.
Bagi kanak-kanak berumur lima hingga sembilan tahun, KPM turut menyediakan Standard Pengukuran Indeks Jisim Badan atau BMI 5–9T.
Kedua-duanya mempunyai kaedah pelaksanaan dan panduan tersendiri. Oleh itu, ujian BMI bagi murid yang lebih muda tidak sepatutnya disamakan dengan semua komponen ujian SEGAK.
Pentaksiran Kokurikulum
Pentaksiran kokurikulum melibatkan tiga bidang utama, iaitu:
- Kelab dan persatuan.
- Sukan dan permainan.
- Pasukan badan beruniform.
Antara perkara yang diambil kira dalam pentaksiran ialah penyertaan, pelibatan dan pencapaian murid berdasarkan kaedah penskoran yang ditetapkan.
Sebagai contoh, rekod seorang murid yang aktif dalam Pengakap perlu disediakan mengikut kriteria PAJSK, bukan semata-mata berdasarkan jumlah sijil yang dimiliki.
Pentaksiran Ekstrakurikulum
Ekstrakurikulum memberikan pengiktirafan terhadap aktiviti dan pencapaian tambahan murid.
Antara elemen yang disenaraikan dalam panduan KPM termasuk perkhidmatan, anugerah khas, khidmat masyarakat, NILAM serta penyertaan dalam aktiviti atau pentaksiran tertentu yang diiktiraf.
Bagi perekodan dan penskoran PAJSK, guru perlu menggunakan garis panduan rasmi yang berkaitan dengan sekolah rendah atau sekolah menengah.
Baca juga: PAJSK KPM: Panduan Pengisian dan Pelibatan 1, 2 dan 3.
4. Pentaksiran Psikometrik (PPsi)
Pentaksiran Psikometrik (PPsi) ialah kaedah pentaksiran yang digunakan untuk mendapatkan maklumat tentang aptitud, personaliti, minat, bakat dan kecenderungan murid.
Berbeza daripada pentaksiran akademik, PPsi tidak bertujuan menentukan pencapaian murid berdasarkan kandungan mata pelajaran semata-mata.
Sebaliknya, hasil pentaksiran boleh membantu guru memahami potensi dan keperluan perkembangan murid.
Menurut panduan PBS 2025, PPsi merangkumi komponen seperti:
| Komponen | Fokus |
|---|---|
| Aptitud Am | Kebolehan kognitif dan penyelesaian masalah |
| Aptitud Khusus | Kebolehan atau kecenderungan dalam bidang tertentu |
| Tret Personaliti | Ciri personaliti dan kecenderungan tingkah laku |
| Minat Kerjaya | Minat terhadap bidang serta laluan pendidikan dan kerjaya |
Contoh Penggunaan Hasil PPsi
Sebagai contoh, hasil pentaksiran mungkin menunjukkan bahawa seorang murid mempunyai kecenderungan dalam aktiviti melibatkan komunikasi dan interaksi sosial.
Maklumat tersebut boleh membantu guru merancang aktiviti yang lebih sesuai, seperti pembentangan, perbincangan atau projek berkumpulan.
Bagi murid sekolah menengah, maklumat minat kerjaya boleh digunakan sebagai salah satu sumber sokongan semasa membuat pilihan bidang pengajian.
Namun, keputusan PPsi tidak boleh dianggap sebagai label kekal terhadap kebolehan seseorang murid.
Ia juga bukan diagnosis perubatan atau bukti bahawa murid hanya sesuai mengikuti satu bidang tertentu.
Hasil PPsi perlu ditafsir oleh personel yang berkenaan mengikut panduan serta mengambil kira maklumat perkembangan murid yang lain.
Perbezaan PBS, PBD, UASA dan PAJSK
Empat istilah ini sering digunakan dalam pengurusan sekolah, tetapi maksudnya tidak sama.
| Istilah | Maksud | Hubungan dengan PBS |
|---|---|---|
| PBS | Pentaksiran Berasaskan Sekolah | Kerangka pentaksiran menyeluruh |
| PBD | Pentaksiran Bilik Darjah | Salah satu komponen akademik PBS |
| UASA | Ujian Akhir Sesi Akademik | Sebahagian daripada PBD sumatif |
| PAJSK | Pentaksiran Aktiviti Jasmani, Sukan dan Kokurikulum | Komponen bukan akademik PBS |
| PPsi | Pentaksiran Psikometrik | Komponen bukan akademik PBS |
| PP | Pentaksiran Pusat | Komponen akademik PBS |
Secara mudah, PBS ialah kerangka utama yang menghimpunkan beberapa kaedah pentaksiran.
PBD menilai perkembangan pembelajaran, manakala UASA merupakan salah satu bentuk pentaksiran sumatif dalam PBD.
PAJSK memberikan maklumat tentang penglibatan bukan akademik, sementara PPsi membantu mengenal pasti potensi serta kecenderungan murid.
Perbezaan ini penting apabila guru menyediakan pelaporan atau ibu bapa membaca keputusan perkembangan anak.
Bagaimana Pentaksiran Berasaskan Sekolah Dilaksanakan?
Pelaksanaan PBS melibatkan perancangan, pentaksiran, perekodan, analisis dan tindakan susulan.
Setiap komponen mempunyai kaedah dan garis panduan tersendiri.
Bagi PBD, misalnya, guru perlu merancang pengajaran serta kaedah pentaksiran berdasarkan standard kurikulum.
Semasa PdP berlangsung, guru mengumpulkan maklumat melalui pemerhatian, aktiviti lisan atau hasil kerja bertulis.
Maklumat tersebut digunakan untuk menentukan perkembangan murid dan merancang tindakan susulan.
Bagi PAJSK pula, perekodan dibuat berdasarkan aktiviti murid yang memenuhi kriteria berkaitan.
PPsi dilaksanakan melalui instrumen pentaksiran khusus, manakala Pentaksiran Pusat mengikut arahan pentadbiran Lembaga Peperiksaan.
Contoh Aliran Kerja PBD di Sekolah
Berikut ialah contoh penggunaan maklumat pentaksiran dalam proses pembelajaran.
| Langkah | Tindakan |
|---|---|
| 1. Perancangan | Guru menetapkan objektif dan kaedah pentaksiran |
| 2. Pelaksanaan | Murid mengikuti aktiviti dan tugasan |
| 3. Pengumpulan bukti | Guru merekod maklumat penguasaan |
| 4. Analisis | Guru mengenal pasti kekuatan serta kelemahan |
| 5. Tindakan susulan | Guru melaksanakan pemulihan, pengukuhan atau pengayaan |
| 6. Pelaporan | Perkembangan murid dilaporkan berdasarkan ketetapan KPM |
Aliran kerja ini membantu memastikan pentaksiran bukan sekadar aktiviti memberi markah.
Sebaliknya, maklumat yang diperoleh digunakan untuk meningkatkan keberkesanan pembelajaran.
Perekodan dan Pelaporan PBS Melalui SPPB KPM
Sistem Pengurusan Pentaksiran Bersepadu (SPPB) KPM digunakan untuk perekodan dan pelaporan beberapa komponen Pentaksiran Berasaskan Sekolah.
Berdasarkan Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025, sistem tersebut mempunyai modul berkaitan PBD, PAJSK, PPsi serta SEGAK dan BMI 5–9T.
Guru yang diberikan akses boleh menggunakan akaun berkaitan melalui sistem identiti KPM.
Pautan rasmi idMe: https://idme.moe.gov.my/login
Bila Pelaporan PBD Dilaksanakan?
Panduan PBS 2025 menetapkan pelaporan PBD dilaksanakan dua kali setahun, iaitu pada pertengahan dan akhir sesi akademik.
Pentaksiran berterusan tetap berlangsung sepanjang proses PdP.
Oleh itu, guru tidak sepatutnya menunggu sehingga akhir penggal untuk mula mengumpulkan maklumat penguasaan murid.
Siapa yang Merekod Data PBS?
Tanggungjawab perekodan dan pengesahan bergantung pada komponen PBS serta peranan guru.
Sebagai contoh:
- Guru mata pelajaran merekod dan melaporkan perkembangan PBD.
- Guru kelas membantu urusan maklumat serta pelaporan keseluruhan yang berkaitan.
- Guru penasihat dan penyelaras mengurus rekod PAJSK berdasarkan bidang tugas.
- Guru Bimbingan dan Kaunseling memainkan peranan dalam pelaksanaan PPsi.
- Pentadbir sekolah memastikan pengurusan pentaksiran mematuhi garis panduan.
Pembahagian tugas yang terperinci perlu merujuk kepada Panduan Pengurusan PBS dan ketetapan sekolah yang berkuat kuasa.
Bolehkah Ibu Bapa Login SPPB?
SPPB merupakan sistem pengurusan pentaksiran yang mempunyai kawalan akses mengikut peranan pengguna.
Ibu bapa tidak sepatutnya menganggap mereka mempunyai akses yang sama seperti guru untuk memasukkan atau mengubah data pentaksiran.
Bagi mendapatkan laporan perkembangan anak, ibu bapa boleh berhubung dengan guru kelas atau pihak sekolah melalui kaedah pelaporan yang disediakan.
Cara Membaca Laporan Pentaksiran Anak
Pelaporan PBS perlu digunakan untuk memahami perkembangan murid dan tindakan yang boleh membantu mereka.
Sebagai contoh, apabila menerima laporan PBD, ibu bapa boleh melihat tahap penguasaan mata pelajaran bersama ulasan guru.
Jika anak menunjukkan penguasaan yang masih memerlukan pengukuhan dalam Matematik, ibu bapa boleh bertanya kepada guru tentang kemahiran tertentu yang perlu dipelajari semula.
Bagi laporan PAJSK, ibu bapa boleh melihat penglibatan dan perkembangan anak dalam kegiatan kokurikulum.
Sementara itu, laporan psikometrik boleh membantu mengenal pasti kecenderungan serta potensi murid.
Laporan PBS tidak sepatutnya dibaca sebagai satu kedudukan tunggal yang membandingkan semua murid.
Setiap komponen memberikan maklumat berlainan dan perlu difahami mengikut tujuan pentaksirannya.
Contoh Analisis PBS dan Intervensi Murid
Salah satu nilai penting PBS ialah penggunaan data pentaksiran untuk merancang tindakan susulan.
Sebagai contoh, seorang murid Tahun 5 menunjukkan kesukaran menyelesaikan masalah Matematik yang melibatkan pecahan.
Guru mendapati murid tersebut masih keliru ketika menyamakan penyebut.
Daripada hanya merekod markah ujian, guru boleh menggunakan maklumat PBD untuk mengenal pasti kemahiran yang belum dikuasai.
Contoh Pelan Intervensi
| Perkara | Contoh |
|---|---|
| Mata pelajaran | Matematik Tahun 5 |
| Kemahiran | Operasi tambah pecahan |
| Masalah dikenal pasti | Kesilapan menyamakan penyebut |
| Evidens | Latihan bertulis dan penerangan lisan |
| Tindakan | Aktiviti bahan konkrit, bimbingan kumpulan kecil dan latihan berperingkat |
| Penilaian semula | Tugasan baharu selepas intervensi |
| Keputusan susulan | Teruskan pengukuhan atau beralih kepada kemahiran seterusnya |
Contoh ini ialah cadangan pedagogi Pendidik2u, bukan rekod murid sebenar atau format intervensi wajib KPM.
Intervensi yang baik perlu disesuaikan dengan kelemahan yang dikenal pasti.
Guru juga boleh menggunakan pemerhatian dan maklum balas murid untuk mengetahui sama ada kaedah yang digunakan benar-benar membantu.
Pengurusan Jawatankuasa PBS di Sekolah
Pelaksanaan PBS bukan hanya tanggungjawab seorang guru mata pelajaran.
Berdasarkan Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025, pengurusan PBS diselaraskan melalui jawatankuasa pada peringkat KPM, JPN, PPD dan sekolah.
Di sekolah rendah, Jawatankuasa PBS dipengerusikan oleh Guru Besar, dengan Guru Penolong Kanan yang berkaitan sebagai naib pengerusi.
Setiausaha PBS bertindak sebagai urus setia, manakala ahli jawatankuasa melibatkan penyelaras komponen dan personel yang berkaitan.
Antara Tanggungjawab Jawatankuasa PBS
Pengurusan PBS merangkumi penyelarasan pelan tindakan, pematuhan garis panduan, latihan dan bimbingan guru serta pelaksanaan penjaminan kualiti.
Selain itu, pihak sekolah perlu memastikan pelaporan dijalankan dengan teratur dan data murid dikendalikan secara bertanggungjawab.
Sebagai contoh, mesyuarat PBS boleh digunakan untuk mengenal pasti isu pelaksanaan, membincangkan keperluan bimbingan dan menilai tindakan penambahbaikan.
Namun, sekolah hendaklah menggunakan struktur jawatankuasa serta pembahagian tugas yang ditetapkan dalam panduan semasa, bukan bergantung sepenuhnya pada contoh fail lama.
Empat Proses Penjaminan Kualiti PBS
KPM menetapkan empat proses utama penjaminan kualiti PBS.
| Proses | Tujuan |
|---|---|
| Pementoran | Memberikan bimbingan dan meningkatkan kefahaman pelaksana |
| Pemantauan | Memastikan pentaksiran mengikut prosedur |
| Pengesanan | Mengenal pasti kesesuaian instrumen dan kaedah pentaksiran |
| Penyelarasan | Memastikan keseragaman serta keadilan pentaksiran dan penskoran |
Proses ini penting bagi meningkatkan kesahan dan kebolehpercayaan maklumat pentaksiran.
Sebagai contoh, dua orang guru yang mentaksir kemahiran yang sama perlu mempunyai kefahaman yang selaras tentang standard pencapaian murid.
Perbincangan panitia dan proses moderasi dapat membantu mengurangkan perbezaan pertimbangan profesional yang tidak berasas.
Penjaminan kualiti tidak sepatutnya dilihat hanya sebagai penyediaan dokumen untuk pemantauan.
Tujuan utamanya ialah memastikan maklumat pentaksiran yang dihasilkan benar-benar berguna untuk membantu pembelajaran murid.
Adakah Semua Evidens PBS Perlu Disimpan dalam Fail?
Pelaksanaan PBS memerlukan guru menyediakan maklumat pentaksiran yang boleh dirujuk.
Namun, ini tidak bermaksud setiap latihan, buku atau hasil kerja murid mesti disalin dan disimpan dalam fail fizikal yang berasingan.
Panduan KPM membenarkan guru menggunakan rekod yang bersesuaian seperti buku latihan, buku catatan guru, senarai semak, folio dan bahan lain.
Yang penting, evidens tersebut membantu guru membuat pertimbangan profesional dan tindakan susulan.
Sekolah juga perlu mematuhi peraturan pengurusan rekod serta perlindungan maklumat murid.
Nota penting: Contoh pengurusan fail PBS yang diterbitkan bertahun-tahun dahulu mungkin menggunakan prosedur, sistem atau istilah yang telah berubah. Guru perlu mendahulukan Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 serta arahan yang lebih baharu.
Pentaksiran Berasaskan Sekolah dan Kurikulum Persekolahan 2027
Pelaksanaan Kurikulum Persekolahan 2027 (KP2027) bermula dengan murid Tahun 1 dan Tingkatan 1 pada 2027.
Kurikulum baharu tersebut memberikan penekanan kepada pembelajaran berorientasikan kompetensi, literasi, numerasi dan pembentukan karakter.
Dalam konteks pentaksiran, guru perlu memastikan kaedah menilai pembelajaran selaras dengan kandungan dan standard kurikulum yang digunakan oleh kohort masing-masing.
Walau bagaimanapun, pengenalan KP2027 tidak boleh dianggap sebagai pemansuhan PBS atau penggantian semua kaedah pentaksiran secara automatik.
Sebarang perubahan dalam perekodan, pentaksiran dan pelaporan bagi kohort baharu perlu berdasarkan dokumen serta arahan rasmi KPM.
Untuk penerangan lanjut tentang perubahan kurikulum, guru boleh merujuk halaman Kurikulum Persekolahan 2027 KPM.
Muat Turun Panduan Pengurusan PBS KPM PDF
KPM menyediakan dokumen rasmi bagi membantu guru dan pentadbir sekolah melaksanakan pentaksiran.
Dokumen utama yang perlu dirujuk ialah Panduan Pengurusan Pentaksiran Berasaskan Sekolah Edisi 1 Tahun 2025.
Panduan ini merangkumi:
- Dasar dan punca kuasa pelaksanaan PBS.
- Pengoperasian serta peranan jawatankuasa.
- Pentaksiran Pusat, PBD, PAJSK dan PPsi.
- Proses penjaminan kualiti.
- Contoh dokumen dan pelaporan.
Pautan muat turun:
Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 – PDF Rasmi KPM
Guru juga boleh mengakses halaman utama berikut:
Portal Rasmi Pentaksiran Berasaskan Sekolah KPM
Halaman tersebut menghimpunkan panduan PBD, PAJSK, SEGAK, PPsi, UASA serta pentaksiran alternatif yang berkaitan.
Bagi memastikan dokumen yang digunakan tepat, semak tahun penerbitan dan sebarang surat siaran atau pindaan yang dikeluarkan selepasnya.
Soalan Lazim Pentaksiran Berasaskan Sekolah (PBS)
1. Apakah maksud Pentaksiran Berasaskan Sekolah?
PBS ialah sistem pentaksiran KPM yang menilai perkembangan murid secara menyeluruh melibatkan aspek akademik dan bukan akademik. Pentaksiran ini merangkumi empat komponen, iaitu PP, PBD, PAJSK dan PPsi.
2. Apakah empat komponen utama PBS?
Empat komponen utama PBS ialah Pentaksiran Pusat (PP), Pentaksiran Bilik Darjah (PBD), Pentaksiran Aktiviti Jasmani, Sukan dan Kokurikulum (PAJSK) serta Pentaksiran Psikometrik (PPsi).
3. Apakah perbezaan antara PBS dengan PBD?
PBS ialah kerangka pentaksiran keseluruhan, manakala PBD merupakan salah satu komponen akademiknya. PBD memberi tumpuan kepada perkembangan serta penguasaan murid sepanjang proses PdP.
4. Adakah UASA termasuk dalam PBS?
Ya. UASA merupakan sebahagian daripada PBD sumatif di bawah kerangka PBS. Namun, UASA bukan Pentaksiran Pusat seperti yang dijelaskan dalam garis panduan KPM.
5. Bagaimana guru menentukan TP1 hingga TP6?
Guru menentukan Tahap Penguasaan berdasarkan Standard Prestasi serta pertimbangan profesional menggunakan bukti pembelajaran yang sesuai. TP tidak diberikan hanya melalui satu markah peperiksaan.
6. Berapa kali pelaporan PBD dilaksanakan?
Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 menetapkan pelaporan PBD dua kali setahun, iaitu pada pertengahan dan akhir sesi akademik. Pentaksiran berterusan tetap dilaksanakan sepanjang PdP.
7. Apakah sistem yang digunakan untuk merekod PBS?
KPM menggunakan Sistem Pengurusan Pentaksiran Bersepadu (SPPB) bagi modul pentaksiran berkaitan. Guru yang diberikan akses menggunakan kaedah log masuk rasmi melalui idMe mengikut peranan mereka.
8. Di mana boleh mendapatkan panduan PBS terkini?
Guru boleh merujuk halaman Pentaksiran Berasaskan Sekolah pada portal rasmi KPM dan memuat turun Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 serta dokumen tambahan yang disenaraikan.
Kesimpulan: PBS Menilai Perkembangan Murid Secara Menyeluruh
Pentaksiran Berasaskan Sekolah (PBS) merupakan pendekatan penting dalam sistem pendidikan Malaysia kerana membolehkan perkembangan murid dinilai daripada pelbagai aspek.
Melalui gabungan Pentaksiran Pusat, PBD, PAJSK dan PPsi, pihak sekolah memperoleh maklumat yang lebih menyeluruh tentang pencapaian akademik, kecergasan, kokurikulum serta potensi murid.
Bagi guru, maklumat pentaksiran perlu digunakan untuk menambah baik PdP dan merancang intervensi yang bersesuaian.
Bagi pentadbir pula, pelaksanaan PBS memerlukan penyelarasan tugas, pematuhan garis panduan dan penjaminan kualiti yang berterusan.
Ibu bapa juga memainkan peranan dengan memahami laporan perkembangan anak serta bekerjasama dengan guru bagi membantu pembelajaran di rumah.
Untuk memastikan pelaksanaan sentiasa selaras dengan dasar KPM, gunakan Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 sebagai rujukan utama bersama arahan rasmi yang lebih baharu.
Sumber Rujukan
- Kementerian Pendidikan Malaysia – Pentaksiran Berasaskan Sekolah
- KPM – Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 (PDF)
- KPM – Surat Makluman dan Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025
- KPM – Garis Panduan Pentadbiran Ujian Akhir Sesi Akademik (PDF)
- KPM – Dokumen Rujukan Matriks Pembelajaran
- KPM – Portal Rasmi Kurikulum Persekolahan 2027
Nota editorial Pendidik2u: Artikel ini menggunakan Panduan Pengurusan PBS Edisi 1 Tahun 2025 sebagai asas utama dan mengambil kira pengumuman Matriks Pembelajaran pada 2026. Sebarang perubahan pelaksanaan, instrumen dan pelaporan hendaklah mengikut surat siaran, pekeliling atau panduan KPM yang berkuat kuasa.
