Program Khatam Al-Quran merupakan antara program kerohanian dan pendidikan yang dilaksanakan di sekolah rendah bagi meningkatkan penguasaan bacaan Al-Quran, memupuk kecintaan terhadap kitab suci serta memberikan pengiktirafan kepada murid yang berjaya menyempurnakan bacaan Al-Quran.
Program ini lazimnya dianjurkan oleh Panitia Pendidikan Islam dan Bahasa Arab, sama ada bersempena sambutan Ihya Ramadan, pada penghujung sesi persekolahan atau melalui program khas untuk murid Tahun 6.
Selain Majlis Khatam Al-Quran, sesetengah sekolah turut melaksanakan Program Pecut Khatam Al-Quran, Kem Literasi Al-Quran dan bimbingan Tasmik secara berfokus bagi membantu murid yang masih belum berjaya khatam sebelum menamatkan persekolahan rendah.
Pelaksanaan tersebut mempunyai hubungan dengan Model Khatam Al-Quran dan Model Tasmik dalam Program j-QAF yang diperkenalkan oleh Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM).
Melalui Surat Pekeliling Ikhtisas KPM Bilangan 3 Tahun 2024, KPM menegaskan tanggungjawab Guru Pendidikan Islam (GPI) melaksanakan Model Khatam Al-Quran dan Model Tasmik menggunakan kaedah talaqqi dan musyafahah secara kolaboratif.
Walau bagaimanapun, sekolah perlu membezakan pelaksanaan bimbingan bacaan Al-Quran yang berterusan dengan majlis rasmi yang bertujuan meraikan pencapaian murid.
Artikel ini menyediakan panduan lengkap Program Khatam Al-Quran sekolah rendah, termasuk objektif, kumpulan sasaran, persediaan, aktiviti, cadangan Program Pecut Khatam, contoh tentatif, jawatankuasa, anggaran perbelanjaan dan kaedah penilaian keberhasilan.
Ringkasan Program Khatam Al-Quran Sekolah Rendah
| Perkara | Maklumat |
|---|---|
| Nama program | Program Khatam Al-Quran |
| Peringkat | Sekolah Rendah |
| Penganjur lazim | Panitia Pendidikan Islam dan Bahasa Arab |
| Kumpulan sasaran utama | Murid Islam, khususnya Tahun 6 |
| Matlamat | Meningkatkan penguasaan bacaan dan menggalakkan murid menyempurnakan bacaan Al-Quran |
| Program sokongan | Tasmik, bimbingan Iqra’, Pecut Khatam dan Kem Literasi Al-Quran |
| Masa pelaksanaan | Mengikut perancangan dan takwim sekolah |
| Lokasi | Dewan, surau atau tempat yang bersesuaian |
| Aktiviti kemuncak | Majlis Khatam Al-Quran dan penghargaan murid |
| Penilaian | Rekod bacaan, pengesahan guru, jumlah murid khatam dan keberhasilan intervensi |
| Rujukan dasar | SPI KPM Bil. 3 Tahun 2024 dan dokumen Pendidikan Islam berkaitan |
Jadual ini merupakan contoh perancangan program. Tiada satu tarikh, tempoh majlis atau kadar perbelanjaan seragam yang ditetapkan untuk semua sekolah melalui pekeliling yang dirujuk.
Apakah Maksud Program Khatam Al-Quran?
Khatam Al-Quran merujuk kepada penyempurnaan bacaan keseluruhan Al-Quran, yang mengandungi 30 juzuk.
Dalam konteks sekolah rendah, usaha khatam Al-Quran bertujuan membimbing murid membaca dengan betul dan berterusan, di samping meningkatkan kemahiran tilawah serta keyakinan mereka.
Secara umum, usaha ini merangkumi dua bentuk utama.
1. Program Bimbingan dan Pecut Khatam Al-Quran
Bimbingan ini dilaksanakan secara berperingkat untuk membantu murid meningkatkan penguasaan bacaan.
Aktiviti boleh melibatkan Tasmik, talaqqi, musyafahah, pembelajaran berkumpulan kecil, pengukuhan bacaan dan pemantauan kemajuan.
Murid yang telah lancar membaca boleh diberikan sasaran bacaan yang sesuai, manakala murid yang masih menggunakan Iqra’ diberikan bimbingan berdasarkan kemahiran yang belum dikuasai.
2. Majlis Khatam Al-Quran
Majlis Khatam Al-Quran pula merupakan acara yang menghimpunkan peserta bagi meraikan pencapaian dan menggalakkan penghayatan Al-Quran.
Antara pengisian yang biasa dilaksanakan ialah bacaan ayat Al-Quran, doa khatam, ucapan, penyampaian sijil dan penghargaan kepada murid.
Perbezaan penting: Penyertaan dalam majlis tidak semestinya membuktikan seseorang murid telah menyelesaikan bacaan 30 juzuk secara individu.
Sekolah perlu memastikan status murid yang benar-benar khatam disahkan berdasarkan rekod bacaan atau Tasmik yang berkaitan.
Matlamat Program Khatam Al-Quran
Matlamat utama program adalah untuk melahirkan murid yang mencintai Al-Quran, menguasai kemahiran bacaan yang betul dan mengamalkan pembacaan secara berterusan dalam kehidupan.
Bagi murid Tahun 6, program ini turut menjadi usaha membantu mereka meningkatkan penguasaan bacaan sebelum meneruskan persekolahan ke peringkat menengah.
Usaha tersebut selaras dengan penekanan penguasaan bacaan dan khatam Al-Quran dalam dasar Program j-QAF.
Walau bagaimanapun, keberhasilan program tidak sepatutnya dinilai berdasarkan jumlah sijil atau kemeriahan majlis semata-mata.
Perkembangan bacaan, peningkatan kemahiran dan penglibatan murid dalam bimbingan juga merupakan hasil yang penting.
Objektif Program Khatam Al-Quran Sekolah Rendah
Berikut ialah contoh objektif yang boleh digunakan atau disesuaikan dalam perancangan program sekolah.
- Meningkatkan penguasaan bacaan Al-Quran dalam kalangan murid melalui aktiviti bimbingan yang terancang dan berterusan.
- Membantu murid yang belum khatam Al-Quran meningkatkan kemajuan bacaan mengikut tahap dan keupayaan masing-masing.
- Menggalakkan murid Tahun 6 berusaha menyempurnakan bacaan 30 juzuk sebelum menamatkan persekolahan rendah.
- Memupuk minat, kecintaan dan amalan membaca Al-Quran dalam kehidupan seharian.
- Meningkatkan keyakinan murid membaca Al-Quran melalui bimbingan guru secara individu atau berkumpulan.
- Memberikan penghargaan kepada murid yang telah berjaya khatam Al-Quran berdasarkan rekod yang disahkan.
- Mengukuhkan kerjasama guru, ibu bapa dan pihak sekolah dalam membantu perkembangan bacaan Al-Quran murid.
Contoh Objektif yang Boleh Diukur
Bagi sekolah yang melaksanakan Program Pecut Khatam, objektif boleh diperincikan seperti berikut:
“Memastikan sekurang-kurangnya 80% murid sasaran menunjukkan peningkatan bacaan berdasarkan rekod Tasmik sebelum program berakhir.”
Atau:
“Membantu murid Tahun 6 yang dikenal pasti hampir khatam menyelesaikan baki bacaan melalui bimbingan berfokus sebelum tamat sesi persekolahan.”
Nota: Sasaran 80% tersebut ialah contoh penetapan KPI sekolah, bukan kadar wajib yang ditetapkan oleh KPM untuk semua sekolah.
Sasaran sebenar hendaklah berdasarkan bilangan murid, tahap bacaan, tempoh pelaksanaan dan sumber bimbingan yang tersedia.
Hubungan Program Khatam Al-Quran dengan j-QAF dan Tasmik
Program j-QAF merupakan usaha KPM untuk memperkasakan penguasaan Jawi, Al-Quran, Bahasa Arab dan Fardu Ain dalam kalangan murid Islam di sekolah rendah.
Model Khatam Al-Quran dan Model Tasmik menjadi antara komponen penting dalam pelaksanaannya.
Berdasarkan SPI KPM Bilangan 3 Tahun 2024, Guru Pendidikan Islam bertanggungjawab melaksanakan kedua-dua model tersebut menggunakan kaedah talaqqi dan musyafahah.
Kaedah ini menekankan bimbingan bacaan secara langsung antara guru dengan murid supaya sebutan, makhraj dan bacaan dapat diperhatikan serta diperbetulkan.
Apakah Peranan Tasmik?
Tasmik membantu guru mendengar, menyemak dan membimbing bacaan murid secara berterusan.
Melalui rekod Tasmik, guru dapat mengenal pasti:
- Murid yang masih membaca Iqra’.
- Kumpulan murid yang baru memulakan bacaan mushaf Al-Quran.
- Murid yang memerlukan pengukuhan kelancaran atau tajwid.
- Murid yang telah mencapai juzuk tertentu.
- Peserta yang hampir menyempurnakan bacaan 30 juzuk.
- Murid yang telah khatam dan disahkan oleh guru.
Panduan KPM yang Berkaitan
SPI KPM Bilangan 3 Tahun 2024 turut memperincikan konsep pelaksanaan secara kolaboratif berdasarkan bilangan murid Islam.
Bagi aliran perdana sekolah kebangsaan, lampiran pekeliling menyenaraikan Model Khatam Al-Quran selama 90 minit dan Model Tasmik selama 60 minit, bersama pengaturan bilangan GPI mengikut julat murid.
Pengaturan bagi sekolah jenis kebangsaan mempunyai perincian berbeza antara Tahap 1 dan Tahap 2.
Maklumat tersebut merujuk kepada pelaksanaan model pengajaran rasmi, bukan penetapan tempoh Majlis Khatam Al-Quran atau bilangan petugas yang wajib mengendalikan sesuatu majlis.
Rujuk SPI KPM Bilangan 3 Tahun 2024 – Pelaksanaan Norma Baharu Guru Pendidikan Islam (PDF)
Pekeliling 2024 ini menggantikan SPI KPM Bilangan 2 Tahun 2015 berkaitan norma Guru Pendidikan Islam. Oleh itu, sekolah perlu mengutamakan ketetapan yang lebih baharu bagi urusan berkenaan.
Kumpulan Sasaran Program Khatam Al-Quran
Pemilihan peserta bergantung pada tujuan program dan tahap bacaan murid.
| Kumpulan murid | Cadangan penglibatan |
|---|---|
| Murid Tahun 6 yang telah khatam | Penghargaan dan pengukuhan bacaan |
| Murid Tahun 6 yang hampir khatam | Bimbingan Pecut Khatam secara berfokus |
| Murid yang masih membaca juzuk awal atau pertengahan | Bimbingan bacaan dan sasaran kemajuan yang realistik |
| Murid yang masih menggunakan Iqra’ | Pemulihan kemahiran asas membaca |
| Murid Tahun 4 dan 5 | Program pengukuhan atau persediaan awal, jika bersesuaian |
Program tidak sepatutnya mengecualikan murid yang masih belum khatam daripada peluang mengikuti bimbingan.
Bagi majlis penghargaan, kategori sijil boleh dibezakan antara Pencapaian Khatam Al-Quran dan Penyertaan Program supaya status sebenar murid tidak dikelirukan.
Cara Merancang Program Khatam Al-Quran di Sekolah
Pelaksanaan program boleh dibahagikan kepada lima peringkat.
Fasa 1: Mengenal Pasti Tahap Bacaan Murid
Sebelum merancang program, guru perlu menyemak rekod penguasaan bacaan murid.
Maklumat tersebut boleh membantu menentukan jumlah murid yang telah khatam, hampir khatam dan memerlukan intervensi tambahan.
Contoh borang ringkas:
| Bil. | Nama murid | Status bacaan terkini | Tarikh semakan | Tindakan |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Diisi guru | Iqra’ / Al-Quran / juzuk | Diisi guru | Pemulihan / bimbingan / pengayaan |
| 2 | Diisi guru | Iqra’ / Al-Quran / juzuk | Diisi guru | Pemulihan / bimbingan / pengayaan |
| 3 | Diisi guru | Iqra’ / Al-Quran / juzuk | Diisi guru | Pemulihan / bimbingan / pengayaan |
Rekod individu hendaklah disimpan melalui saluran yang dibenarkan sekolah dan tidak disiarkan secara terbuka bersama maklumat peribadi murid.
Fasa 2: Menetapkan Kumpulan dan Sasaran
Berdasarkan dapatan awal, guru boleh menyusun kumpulan mengikut keperluan pembelajaran.
Murid yang hampir khatam mungkin memerlukan jadual semakan bacaan yang lebih kerap.
Murid yang belum lancar pula memerlukan bimbingan yang menekankan ketepatan bacaan dan pembinaan keyakinan.
Elakkan menetapkan satu jumlah muka surat atau juzuk sehari kepada semua murid tanpa mengambil kira tahap keupayaan mereka.
Fasa 3: Melaksanakan Bimbingan
Panitia Pendidikan Islam boleh menyusun aktiviti mengikut jadual PdP, Tasmik atau sesi tambahan yang diluluskan oleh pihak sekolah.
Aktiviti perlu mempunyai guru pembimbing, lokasi yang sesuai serta kaedah merekod kemajuan.
Fasa 4: Melaksanakan Majlis Kemuncak
Sekolah boleh mengadakan Majlis Khatam Al-Quran sebagai penghargaan kepada murid yang berjaya menyempurnakan bacaan dan sebagai galakan kepada murid lain.
Majlis perlu diurus dengan tertib, mengambil kira keselamatan murid serta tidak menjejaskan pelaksanaan tugas dan pengajaran sekolah.
Fasa 5: Menilai dan Melaporkan Keberhasilan
Selepas program selesai, guru menyemak pencapaian berdasarkan rekod sebenar.
Dapatan tersebut boleh digunakan untuk menyediakan laporan program, mengenal pasti murid yang masih memerlukan bimbingan dan merancang tindakan susulan.
Program Pecut Khatam Al-Quran Tahun 6
Program Pecut Khatam Al-Quran Tahun 6 ialah contoh intervensi sekolah yang memberi tumpuan kepada murid yang memerlukan bimbingan tambahan untuk mencapai sasaran bacaan sebelum menamatkan persekolahan rendah.
Intervensi ini boleh dilaksanakan sebagai aktiviti berkala, kem bimbingan atau sesi Tasmik berfokus.
Contoh Pelan Pelaksanaan Empat Minggu
| Minggu | Aktiviti | Hasil yang dipantau |
|---|---|---|
| 1 | Semakan awal dan pengelompokan murid | Tahap serta kedudukan bacaan |
| 2 | Talaqqi, musyafahah dan bimbingan bacaan berfokus | Ketepatan dan kemajuan bacaan |
| 3 | Pecut Khatam mengikut sasaran individu dan Tasmik susulan | Peningkatan kemajuan atau penyelesaian baki bacaan |
| 4 | Semakan akhir dan pengesahan pencapaian | Bilangan murid khatam serta keperluan bimbingan lanjut |
Pelan empat minggu ini ialah contoh cadangan, bukan modul atau tempoh wajib yang ditetapkan oleh KPM.
Contoh Kaedah Bimbingan
Tasmik berfokus: Guru mendengar bacaan individu dan memberikan pembetulan apabila diperlukan.
Kumpulan kecil: Murid membaca dalam kumpulan yang sesuai dengan tahap bacaan.
Bimbingan rakan sebaya: Murid yang lebih lancar membantu rakan mengulang kaji bacaan di bawah pemantauan guru.
Latihan di rumah: Ibu bapa membantu menyediakan masa dan persekitaran yang sesuai untuk anak membaca.
Rekod kemajuan: Guru merekod tarikh, halaman atau juzuk yang telah disemak serta kemahiran yang perlu diperkukuh.
Bimbingan rakan sebaya tidak menggantikan pengesahan bacaan oleh guru yang bertanggungjawab.
Perkara yang Perlu Dielakkan
Program Pecut Khatam tidak sepatutnya menyebabkan murid membaca secara tergesa-gesa sehingga mengabaikan ketepatan bacaan.
Murid juga tidak wajar dibandingkan atau dimalukan kerana belum mencapai tahap yang sama dengan rakan mereka.
Matlamatnya ialah meningkatkan kemahiran dan membantu murid mencapai sasaran dengan bimbingan yang sesuai, bukannya mengejar angka pencapaian semata-mata.
Cadangan Aktiviti Program Khatam Al-Quran
Selain Tasmik dan bimbingan bacaan, beberapa aktiviti boleh dimasukkan bagi menjadikan program lebih bermakna.
| Aktiviti | Tujuan |
|---|---|
| Tadarus Al-Quran | Membudayakan bacaan secara berterusan |
| Klinik Bacaan Al-Quran | Memberikan bimbingan terhadap kesalahan bacaan |
| Tasmik Individu | Mengesahkan dan merekod kemajuan |
| Program Pecut Khatam | Membantu murid yang hampir menyempurnakan bacaan |
| Bacaan Berpandu | Memperkukuh kelancaran dan keyakinan |
| Kuiz Penghayatan Al-Quran | Menguji pengetahuan asas berkaitan adab dan kepentingan Al-Quran |
| Tazkirah Kecintaan Al-Quran | Memupuk motivasi dan penghayatan |
| Majlis Khatam Al-Quran | Meraikan pencapaian dan menggalakkan kesinambungan amalan |
Aktiviti boleh dipilih mengikut masa, sumber sekolah dan keperluan murid.
Tidak semua aktiviti perlu dilaksanakan dalam satu program.
Contoh Tentatif Majlis Khatam Al-Quran Sekolah Rendah
Berikut ialah contoh tentatif majlis yang boleh digunakan oleh Panitia Pendidikan Islam dan Bahasa Arab.
| Masa | Atur Cara |
|---|---|
| 7.30 – 7.45 pagi | Pendaftaran dan penyusunan peserta |
| 7.45 – 7.55 pagi | Ketibaan pentadbir dan persediaan majlis |
| 7.55 – 8.05 pagi | Kata alu-aluan pengerusi majlis |
| 8.05 – 8.15 pagi | Ucapan dan perasmian ringkas |
| 8.15 – 8.55 pagi | Majlis bacaan Khatam Al-Quran dipimpin khalifah |
| 8.55 – 9.05 pagi | Bacaan doa khatam |
| 9.05 – 9.25 pagi | Penyampaian sijil dan penghargaan |
| 9.25 – 9.35 pagi | Sesi fotografi |
| 9.35 – 9.55 pagi | Jamuan dan bersurai |
Contoh tentatif ini ialah cadangan Pendidik2u. Waktu sebenar perlu disesuaikan dengan jadual persekolahan, bilangan peserta dan keperluan sekolah.
Susunan Bacaan Khatam Al-Quran
Dalam amalan sebahagian masyarakat, Majlis Khatam Al-Quran dipimpin oleh seorang khalifah dengan bacaan surah-surah pendek pada bahagian akhir Al-Quran, sebelum diakhiri dengan doa.
Sekolah boleh menggunakan susunan yang bersesuaian dengan amalan setempat serta panduan guru yang berkelayakan.
Namun, bacaan surah pilihan semasa majlis tidak bermaksud setiap peserta telah membaca keseluruhan 30 juzuk secara individu.
Pengesahan khatam perlu dibuat berdasarkan rekod bacaan yang sebenar.
Contoh Jawatankuasa Program Khatam Al-Quran
Bagi memastikan majlis berjalan lancar, sekolah boleh membentuk jawatankuasa pelaksana mengikut keperluan.
| Jawatan / AJK | Bidang tugas |
|---|---|
| Penasihat – Guru Besar | Memberikan nasihat dan kelulusan pentadbiran |
| Pengerusi – GPK berkaitan | Menyelaras perjalanan program |
| Penyelaras – Ketua Panitia Pendidikan Islam | Merancang serta memantau pelaksanaan |
| Setiausaha | Mengurus surat, mesyuarat dan dokumentasi |
| Bendahari | Menyediakan anggaran serta rekod kewangan |
| Bacaan Khatam / Khalifah | Menyelaras dan memimpin bacaan |
| Tasmik dan Pengesahan | Menyemak status bacaan peserta |
| Pengacara Majlis | Mengendalikan atur cara |
| Siar Raya | Menyediakan mikrofon dan sistem audio |
| Sijil dan Cenderahati | Menyediakan bahan penghargaan |
| Persiapan Tempat | Mengurus tempat duduk, rehal dan peralatan |
| Disiplin dan Kebajikan | Menjaga keselamatan serta keperluan murid |
| Jamuan | Mengurus makanan dan minuman |
| Fotografi dan Dokumentasi | Mengambil gambar dan menyediakan laporan |
Senarai jawatankuasa boleh diringkaskan bagi sekolah kecil atau diperincikan bagi program yang melibatkan ramai peserta.
Sekolah juga perlu menyediakan pengawasan serta aktiviti yang sesuai bagi murid lain yang tidak menyertai majlis, mengikut pengaturan sekolah.
Anggaran Perbelanjaan Program Khatam Al-Quran
Berikut ialah contoh implikasi kewangan untuk sebuah sekolah yang merancang program melibatkan 100 murid dan 25 guru atau petugas.
| Bil. | Perkara | Kuantiti | Harga seunit | Jumlah |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Sijil penghargaan | 100 keping | RM2 | RM200 |
| 2 | Cenderahati murid | 100 unit | RM5 | RM500 |
| 3 | Makanan dan minuman murid | 100 orang | RM6 | RM600 |
| 4 | Makanan dan minuman guru/petugas | 25 orang | RM8 | RM200 |
| 5 | Buku program | 30 naskhah | RM2 | RM60 |
| 6 | Bunting / hiasan ringkas | 1 unit | RM90 | RM90 |
| 7 | Peralatan dan bahan tambahan | 1 set | RM50 | RM50 |
| Jumlah keseluruhan | RM1,700 |
Nota: Anggaran RM1,700 ialah contoh pengiraan, bukan kadar rasmi atau peruntukan yang telah diluluskan.
Bajet sebenar perlu disesuaikan dengan jumlah peserta, harga pembekal, kemudahan sedia ada serta sumber kewangan yang dibenarkan.
Bagi menjimatkan kos, sekolah boleh menggunakan dewan, sistem siar raya, rehal dan bahan digital yang sudah tersedia.
Sebarang kutipan atau sumbangan hendaklah mematuhi peraturan sekolah dan kelulusan yang berkenaan. Ibu bapa tidak wajar dianggap wajib membiayai program hanya kerana anak mengambil bahagian.
Contoh Teks Pengacara Majlis Khatam Al-Quran
Berikut ialah contoh pembukaan ringkas untuk membantu guru menyediakan skrip majlis.
“Alhamdulillah, segala puji dan syukur dipanjatkan ke hadrat Allah SWT kerana dengan limpah rahmat dan izin-Nya, kita dapat bersama-sama dalam Majlis Khatam Al-Quran Peringkat Sekolah pada hari yang penuh keberkatan ini.
Majlis ini dianjurkan sebagai tanda penghargaan terhadap kesungguhan murid dalam mempelajari dan membaca Al-Quran, di samping menyemai kecintaan terhadap kalam Allah serta menggalakkan amalan pembacaan Al-Quran secara istiqamah dalam kehidupan seharian.”
Teks ini boleh diubah suai dengan nama sekolah, tujuan program, kategori peserta serta kehadiran tetamu yang sebenar.
Contoh Doa Ringkas Majlis Khatam Al-Quran
Doa majlis boleh dipimpin oleh guru atau individu yang dilantik.
Berikut ialah contoh doa ringkas dalam bahasa Melayu.
“Ya Allah, Tuhan Yang Maha Pemurah lagi Maha Penyayang.
Jadikanlah Al-Quran sebagai cahaya yang menerangi hati kami, panduan dalam kehidupan kami serta sumber kekuatan dalam menghadapi segala ujian.
Kurniakanlah kepada anak-anak didik kami kecintaan yang mendalam terhadap Al-Quran, kemudahan untuk membacanya dengan betul, kefahaman terhadap ajarannya serta kekuatan untuk mengamalkannya sepanjang hayat.
Berkatilah usaha para guru, ibu bapa dan semua pihak yang membimbing mereka mendekati kalam-Mu.
Ya Allah, jadikanlah anak-anak kami dalam kalangan insan yang berakhlak mulia, mencintai ilmu dan sentiasa berpegang teguh kepada petunjuk-Mu.
Amin, ya Rabbal ‘alamin.”
Doa ini ialah teks cadangan, bukan teks doa khatam khusus yang ditetapkan oleh KPM.
Cara Menilai Keberhasilan Program Khatam Al-Quran
Keberhasilan program perlu dinilai berdasarkan objektif yang telah ditetapkan.
Antara maklumat yang boleh dikumpulkan termasuk jumlah murid Islam yang disasarkan, jumlah murid yang telah khatam, kemajuan bacaan selepas intervensi dan murid yang masih memerlukan bimbingan.
Contoh Jadual Analisis
| Indikator | Sebelum program | Selepas program |
|---|---|---|
| Jumlah murid sasaran | Diisi sekolah | Diisi sekolah |
| Murid telah khatam | Diisi sekolah | Diisi sekolah |
| Murid hampir khatam | Diisi sekolah | Diisi sekolah |
| Murid dalam bimbingan bacaan | Diisi sekolah | Diisi sekolah |
| Murid yang memerlukan pemulihan Iqra’ | Diisi sekolah | Diisi sekolah |
Data hendaklah diambil daripada rekod sebenar, bukan dianggarkan berdasarkan bilangan peserta majlis.
Formula Peratus Murid Khatam
Peratus murid khatam = (Bilangan murid disahkan khatam ÷ Jumlah murid sasaran) × 100
Contohnya, jika 60 orang merupakan kumpulan sasaran dan 42 orang disahkan khatam, peratus pencapaian ialah:
(42 ÷ 60) × 100 = 70%
Angka tersebut hanyalah contoh pengiraan dan bukan data pencapaian mana-mana sekolah.
Selain peratus khatam, sekolah juga wajar melaporkan perkembangan murid yang belum selesai membaca Al-Quran supaya usaha bimbingan mereka turut dihargai.
Contoh Laporan Ringkas Program Khatam Al-Quran
Laporan program sebaik-baiknya mengandungi maklumat yang boleh membantu pihak pentadbiran membuat penilaian.
Antara perkara yang perlu direkodkan ialah:
- Nama, tarikh, masa dan tempat program.
- Penganjur serta jawatankuasa pelaksana.
- Objektif yang ditetapkan.
- Bilangan peserta sebenar.
- Aktiviti yang telah dilaksanakan.
- Dapatan dan pencapaian berdasarkan rekod.
- Cabaran atau kekangan program.
- Cadangan penambahbaikan.
- Gambar dan dokumentasi yang dibenarkan.
Contoh Penulisan Impak Program
“Program Khatam Al-Quran memberikan peluang kepada murid memperkukuh kemahiran bacaan melalui bimbingan guru secara berfokus. Pelaksanaan Tasmik dan aktiviti bacaan berkumpulan membantu guru mengenal pasti perkembangan murid serta keperluan intervensi susulan. Keberhasilan program dinilai berdasarkan rekod bacaan yang telah disahkan oleh guru pembimbing.”
Contoh tersebut boleh digunakan sebagai asas penulisan, tetapi hendaklah disesuaikan dengan aktiviti dan dapatan sebenar.
Jika sekolah mempunyai data pencapaian yang sah, laporan boleh memasukkan perbandingan sebelum dan selepas program.
Perkara Penting Sebelum Mengadakan Majlis Khatam Al-Quran
Guru dan jawatankuasa perlu memastikan aspek pelaksanaan dirancang dengan teliti.
Pengesahan Pencapaian Murid
Sijil Khatam Al-Quran perlu diberikan berdasarkan kriteria pencapaian yang telah ditetapkan dan disahkan oleh guru.
Sijil penyertaan boleh digunakan bagi murid yang mengikuti program tetapi belum menyempurnakan bacaan.
Keselamatan dan Kebajikan Murid
Pastikan susunan tempat, pergerakan peserta dan pengendalian peralatan berada dalam keadaan selamat.
Pengisian hendaklah sesuai dengan umur serta keperluan murid.
Penggunaan Masa Pengajaran
Sebarang sesi tambahan atau majlis perlu diselaraskan bersama pentadbir supaya tidak menjejaskan pengajaran dan pengurusan sekolah tanpa kelulusan.
Penglibatan Ibu Bapa
Ibu bapa boleh membantu menggalakkan amalan bacaan di rumah.
Walau bagaimanapun, murid tidak sepatutnya dipersalahkan kerana kekurangan sokongan atau sumber pembelajaran di rumah.
Keperluan Murid Berbeza
Murid mempunyai tahap bacaan yang berlainan, termasuk murid berkeperluan pendidikan khas.
Bimbingan dan penglibatan hendaklah disesuaikan dengan keupayaan, keperluan serta bentuk sokongan yang bersesuaian.
Senarai Semak Program Khatam Al-Quran Sekolah Rendah
Panitia Pendidikan Islam boleh menggunakan senarai semak berikut sebelum, semasa dan selepas program.
Sebelum Program
- ☐ Menyemak rekod bacaan Al-Quran murid.
- ☐ Mengenal pasti kumpulan sasaran.
- ☐ Menetapkan objektif dan KPI yang realistik.
- ☐ Menyediakan kertas kerja program.
- ☐ Mendapatkan kelulusan pentadbiran.
- ☐ Menyediakan jawatankuasa dan pembahagian tugas.
- ☐ Menetapkan jadual bimbingan dan Tasmik.
- ☐ Menyediakan tentatif majlis.
- ☐ Menyemak status murid yang disahkan khatam.
- ☐ Menyediakan sijil, bahan dan anggaran bajet.
Semasa Program
- ☐ Kehadiran peserta direkodkan.
- ☐ Guru pembimbing serta petugas melaksanakan tugas.
- ☐ Bacaan dipimpin dan dipantau oleh guru yang berkelayakan.
- ☐ Disiplin serta keselamatan murid dipantau.
- ☐ Atur cara dilaksanakan dengan tertib.
- ☐ Pencapaian murid diberikan penghargaan mengikut kategori yang tepat.
Selepas Program
- ☐ Rekod kemajuan murid dikemas kini.
- ☐ Data murid khatam disahkan.
- ☐ Laporan program disediakan.
- ☐ Implikasi kewangan disemak.
- ☐ Dokumentasi disimpan.
- ☐ Tindakan susulan dirancang bagi murid yang memerlukan bimbingan.
Senarai semak ini merupakan panduan praktikal Pendidik2u dan bukan borang wajib yang dikeluarkan oleh KPM.
Muat Turun Kertas Kerja Majlis Khatam Al-Quran
Pendidik2u sebelum ini telah berkongsi bahan kertas kerja Majlis Khatam Al-Quran dan Ihya Ramadan.
Artikel tersebut menerangkan matlamat, objektif serta contoh jawatankuasa majlis dan menyediakan pautan kepada bahan kertas kerja lama.
Bahan tersebut boleh digunakan sebagai rujukan awal, tetapi butiran program, peraturan, jawatankuasa, kewangan dan dokumen berkaitan perlu disemak serta dikemas kini mengikut keperluan semasa.
Artikel lama itu memfokuskan contoh kertas kerja, manakala panduan ini memberikan penekanan kepada pengurusan, bimbingan bacaan, pelaksanaan majlis dan penilaian keberhasilan.
Soalan Lazim Program Khatam Al-Quran
1. Apakah tujuan utama Program Khatam Al-Quran?
Tujuannya ialah meningkatkan penguasaan bacaan Al-Quran, menggalakkan murid menyempurnakan bacaan 30 juzuk, memupuk kecintaan terhadap Al-Quran dan memberikan penghargaan kepada murid yang mencapai sasaran.
2. Siapakah kumpulan sasaran Program Khatam Al-Quran sekolah?
Kumpulan sasaran bergantung pada objektif sekolah. Murid Tahun 6 sering diberikan keutamaan, manakala murid Tahun 4 dan 5 boleh dilibatkan dalam aktiviti pengukuhan jika bersesuaian.
3. Bilakah Majlis Khatam Al-Quran sesuai diadakan?
Majlis lazimnya diadakan sempena Ihya Ramadan atau pada penghujung sesi persekolahan. Tarikh sebenar ditetapkan berdasarkan takwim dan kelulusan sekolah.
4. Adakah semua murid perlu khatam sebelum menyertai program?
Tidak semua aktiviti program memerlukan murid telah khatam. Murid yang belum khatam boleh menyertai bimbingan dan aktiviti sokongan. Walau bagaimanapun, pengiktirafan pencapaian khatam perlu berdasarkan pengesahan bacaan yang sebenar.
5. Apakah perbezaan Program Pecut Khatam dengan Majlis Khatam Al-Quran?
Program Pecut Khatam memberi tumpuan kepada bimbingan serta peningkatan kemajuan bacaan. Majlis Khatam Al-Quran pula merupakan acara penghargaan dan penghayatan yang dilaksanakan mengikut perancangan sekolah.
6. Bagaimanakah cara menentukan murid telah khatam Al-Quran?
Guru perlu merujuk rekod bacaan dan pengesahan yang dilaksanakan melalui Tasmik atau kaedah semakan yang berkaitan. Kehadiran dalam majlis sahaja tidak membuktikan murid telah membaca keseluruhan 30 juzuk.
7. Siapakah penganjur Majlis Khatam Al-Quran di sekolah rendah?
Program lazimnya dianjurkan oleh Panitia Pendidikan Islam dan Bahasa Arab dengan kerjasama pihak pentadbiran, guru serta jawatankuasa yang dilantik.
8. Adakah Program Pecut Khatam mempunyai tempoh wajib empat minggu?
Tidak. Pelan empat minggu dalam artikel ini merupakan contoh. Tempoh sebenar boleh dipanjangkan atau disesuaikan mengikut penguasaan bacaan murid serta keperluan sekolah.
9. Apakah peruntukan yang diperlukan untuk Majlis Khatam Al-Quran?
Perbelanjaan bergantung pada bilangan peserta dan pengisian majlis. Antara perkara yang mungkin melibatkan kos ialah sijil, cenderahati, makanan, bahan bercetak dan persiapan tempat.
10. Bagaimanakah cara menyediakan laporan Program Khatam Al-Quran?
Laporan boleh mengandungi maklumat pelaksanaan, objektif, bilangan peserta, perkembangan bacaan, pencapaian sebenar, perbelanjaan dan cadangan tindakan susulan.
Kesimpulan
Program Khatam Al-Quran sekolah rendah merupakan usaha pendidikan dan kerohanian yang penting untuk meningkatkan penguasaan bacaan Al-Quran serta menyemai kecintaan terhadap kitab suci dalam kalangan murid.
Melalui Model Khatam Al-Quran, Tasmik dan program intervensi seperti Pecut Khatam, guru boleh menyediakan bimbingan yang lebih berfokus berdasarkan tahap penguasaan sebenar murid.
Majlis Khatam Al-Quran pula menjadi acara penghargaan kepada murid yang berjaya menyempurnakan bacaan serta galakan untuk terus mendekati Al-Quran.
Walau bagaimanapun, kejayaan program tidak sepatutnya hanya dinilai melalui jumlah peserta, sijil atau kemeriahan majlis.
Sekolah perlu memastikan rekod bacaan disahkan, objektif dinilai secara terancang dan bimbingan diteruskan kepada murid yang masih memerlukan sokongan.
Matlamat sebenar Program Khatam Al-Quran bukan sekadar melahirkan murid yang pernah khatam, tetapi membimbing mereka supaya terus membaca, memahami, mencintai dan beramal dengan Al-Quran sepanjang kehidupan.
Sumber dan Rujukan
- KPM – SPI Bilangan 3 Tahun 2024: Pelaksanaan Norma Baharu Guru Pendidikan Islam di Sekolah Rendah.
- KPM – Dasar Pendidikan Kebangsaan Edisi Keempat: Program j-QAF.
- Kertas Kerja Majlis Khatam Al-Quran dan Ihya Ramadan – Pendidik2u.
- Panduan Pelaksanaan Model-Model j-QAF – Pendidik2u.
- Contoh Kertas Kerja Program Ihya Ramadan – Pendidik2u.
Disediakan oleh Pendidik2u berdasarkan dokumen KPM, pekeliling berkaitan Pendidikan Islam dan panduan pengurusan program sekolah. Semakan dibuat pada 10 November 2026. Contoh objektif, jadual, tentatif, anggaran bajet, instrumen pemantauan, teks majlis dan doa merupakan cadangan editorial yang perlu disesuaikan mengikut keadaan serta ketetapan sekolah.
