Cara menulis RPH bermula dengan menentukan perkara yang perlu dipelajari murid, memilih aktiviti yang membantu mereka menguasainya dan merancang cara menyemak kefahaman. Selepas pengajaran, guru merekodkan hasil sebenar serta tindakan susulan. Urutan ini memudahkan penyediaan rancangan pengajaran harian yang boleh digunakan semasa mengajar.
Kadangkala, bahagian paling sukar ialah memilih perkara yang patut dimasukkan. Objektif sudah ditulis, tetapi aktiviti terlalu banyak. Bahan pula menarik, namun belum tentu membantu murid mencapai hasil pembelajaran. Apabila masa semakin singkat, penutup dan semakan kefahaman mudah tertinggal.
Panduan cara menulis RPH ini menerangkan proses perancangan daripada pemilihan kandungan hingga refleksi. Contoh yang diberikan boleh diubah mengikut mata pelajaran, tahap murid dan tempoh pengajaran. Semak juga format yang digunakan oleh sekolah supaya rancangan tersebut sesuai dengan urusan kerja sebenar.
Apakah maksud RPH
RPH ialah singkatan bagi Rancangan Pengajaran Harian. Dokumen ini membantu guru menyusun pengajaran untuk sesuatu sesi, termasuk hasil pembelajaran, aktiviti, bahan dan cara meneliti perkembangan murid.
RPH berguna apabila guru boleh melihat hubungan antara perkara yang hendak diajar dengan perkara yang murid perlu lakukan. Jika objektif melibatkan kemahiran menerangkan, misalnya, aktiviti sepatutnya memberi peluang murid membuat penerangan. Mendengar penerangan guru sahaja belum menunjukkan bahawa murid boleh melakukan perkara yang sama.
Bagi rujukan rasmi tentang penyediaan rekod, guru boleh merujuk Surat Pekeliling Ikhtisas Bilangan 3 Tahun 1999 mengenai Penyediaan Rekod Pengajaran dan Pembelajaran. Gunakan rujukan tersebut bersama arahan semasa yang terpakai di sekolah. Susunan contoh dalam artikel ini ialah cadangan kerja untuk membantu perancangan, bukannya pengisytiharan satu format wajib bagi semua guru.
Format RPH ringkas KPM dengan tiga elemen utama
Penyediaan RPH ringkas Kementerian Pendidikan Malaysia telah dipermudah dengan menumpukan tiga elemen utama, iaitu Objektif, Aktiviti Pembelajaran dan Refleksi. Penjelasan ini telah dilaporkan pada 15 Mac 2023 dalam konteks usaha mengurangkan beban guru. Laporan tersebut menggunakan istilah objektif, pengajaran dan refleksi; aktiviti pembelajaran dalam panduan ini menerangkan cara pengajaran dilaksanakan untuk mencapai objektif. Laporan penjelasan KPM tentang tiga elemen RPH.
- Objektif menyatakan perkara yang murid perlu kuasai atau dapat lakukan selepas sesi pembelajaran.
- Aktiviti Pembelajaran menerangkan tindakan guru dan murid untuk mencapai objektif tersebut.
- Refleksi mencatat sejauh mana objektif tercapai berdasarkan pembelajaran sebenar serta tindakan susulan yang diperlukan.
Ketiga-tiga elemen ini menjadi fokus penulisan ringkas. Huraian tentang bahan, kriteria kejayaan, pengurusan masa dan cara menyemak kefahaman dalam artikel ini ialah bantuan untuk merancang PdP. Huraian tersebut tidak bermaksud setiap perkara mesti dijadikan ruangan tambahan yang berasingan dalam RPH ringkas.
Guru masih merancang berdasarkan kurikulum dan keperluan murid. Pemudahan catatan membolehkan rancangan ditulis dengan padat sambil mengekalkan hubungan yang jelas antara hasil pembelajaran, aktiviti dan pencapaian sebenar.
Bezakan fungsi DSKP RPT dan RPH
Ketiga-tiga dokumen ini digunakan pada peringkat perancangan yang berbeza. Memahami hubungannya membantu guru mengelakkan aktiviti yang terpisah daripada kandungan pembelajaran.
| Dokumen | Fungsi dalam perancangan | Soalan panduan |
|---|---|---|
| DSKP | Rujukan kandungan dan standard kurikulum mata pelajaran | Apakah yang perlu dipelajari dan dikuasai murid |
| RPT | Penyusunan pengajaran sepanjang tahun | Bilakah kandungan ini dirancang untuk diajar |
| RPH | Perancangan bagi sesi pengajaran tertentu | Bagaimanakah murid akan belajar dalam sesi ini |
Mulakan dengan dokumen kurikulum yang sesuai, kemudian lihat kedudukan topik dalam rancangan tahunan. Selepas itu, tentukan bahagian yang munasabah untuk diselesaikan dalam satu sesi. Elakkan menyalin terlalu banyak standard pembelajaran jika masa tidak mencukupi untuk mengajar dan menyemaknya.
Cara menulis RPH langkah demi langkah
Tujuh langkah berikut menerangkan proses berfikir dan merancang sebelum serta selepas mengajar. Ia bukan senarai tujuh elemen wajib dalam format RPH. Hasil perancangan boleh diringkaskan di bawah Objektif, Aktiviti Pembelajaran dan Refleksi.
1 Semak kandungan dan pengetahuan sedia ada
Kenal pasti Standard Kandungan dan Standard Pembelajaran yang berkaitan dalam DSKP mata pelajaran serta tahun yang betul. Pastikan kod dan keterangannya sepadan. Jika menggunakan templat lama, semak semula maklumat itu sebelum meneruskan penyediaan.
Kemudian, fikirkan perkara yang murid sudah boleh lakukan. Untuk pelajaran nilai tempat, adakah mereka sudah mengenal nombor yang digunakan? Untuk membaca petikan, adakah kosa katanya sesuai? Semakan awal boleh dibuat melalui jawapan dalam kelas sebelumnya atau tugasan ringkas pada permulaan sesi.
Maklumat ini membantu guru memilih titik mula. Jika sebahagian murid masih keliru dengan kemahiran asas, masukkan sokongan yang diperlukan dalam aktiviti. Menukar bahan atau jumlah soalan mungkin lebih membantu daripada menambah penerangan yang panjang.
2 Tulis objektif yang boleh diperhatikan
Objektif menerangkan perkara yang murid boleh lakukan selepas pembelajaran. Kata kerja seperti mengenal pasti, menyusun, membandingkan dan menerangkan memudahkan guru melihat hasilnya.
Sebagai contoh, ayat “murid memahami nilai tempat” masih memerlukan penjelasan tentang bukti kefahaman. Objektif boleh diperincikan menjadi “pada akhir pembelajaran, murid dapat menentukan nilai tempat bagi digit yang ditandakan dalam sekurang-kurangnya empat daripada lima nombor dua digit dengan betul”.
Bilangan empat daripada lima dalam contoh itu ialah sasaran ilustrasi. Sesuaikan dengan kandungan, tahap murid dan tugasan sebenar. Jangan menggunakan bilangan yang sama untuk semua kemahiran tanpa memikirkan kesesuaiannya.
Jika terdapat beberapa objektif, semak sama ada semuanya benar-benar boleh diberi perhatian. Satu objektif yang jelas dengan aktiviti mencukupi lebih mudah diurus daripada senarai panjang yang tidak sempat disemak.
3 Tentukan kriteria kejayaan yang berkaitan
Kriteria kejayaan membantu menjelaskan tanda bahawa murid sedang mencapai objektif. Dalam contoh nilai tempat, murid boleh diminta meletakkan digit pada lajur puluh atau sa, kemudian menyatakan kedudukannya dengan betul.
Objektif memberikan hala tuju, sementara kriteria kejayaan membantu guru dan murid melihat perkara yang perlu dilakukan dengan tepat. Kedua-duanya perlu saling berkaitan. Jika objektif menumpukan nilai tempat, kriteria kejayaan tidak sepatutnya tiba-tiba menilai kepantasan mengira operasi tambah.
Gunakan bahasa yang mudah diterangkan kepada kelas. Murid tidak semestinya memahami istilah perancangan guru, tetapi mereka boleh memahami arahan seperti “letakkan setiap digit pada lajur yang betul”.
4 Pilih aktiviti yang menghasilkan bukti pembelajaran
Aktiviti perlu memberi peluang kepada murid melakukan kemahiran dalam objektif. Untuk nilai tempat, guru boleh menggunakan kad nombor, carta puluh dan sa serta latihan individu ringkas.
Fikirkan urutan daripada bantuan guru kepada tugasan yang dilakukan sendiri. Guru menunjukkan satu contoh, murid mencuba bersama pasangan, kemudian setiap murid menjawab soalan individu. Jawapan individu membantu guru mengenal pasti siapa yang masih memerlukan bantuan.
Dalam penulisan RPH, nyatakan tindakan murid dengan cukup jelas supaya aktiviti boleh dilaksanakan semula. Panduan khusus tentang ayat aktiviti boleh dibaca dalam artikel Cara Menulis Aktiviti Dalam RPH Dengan Betul.
5 Bahagikan masa secara realistik
Peruntukkan masa untuk penerangan, percubaan murid dan semakan hasil. Ambil kira juga perkara kecil seperti mengedarkan bahan, berpindah kumpulan dan mengemas meja.
Jika waktu pengajaran ialah 60 minit, elakkan merancang aktiviti yang sudah memenuhi keseluruhan tempoh sebelum mengambil kira urusan tersebut. Masukkan pengedaran bahan dalam masa aktiviti dan sediakan pilihan untuk memendekkannya jika kelas memerlukan penerangan tambahan.
Tentukan aktiviti teras yang perlu diselesaikan. Aktiviti pengayaan boleh digunakan apabila masa mengizinkan. Dengan cara ini, guru masih sempat memperoleh bukti pembelajaran walaupun perjalanan kelas berbeza sedikit daripada rancangan.
6 Nyatakan cara menyemak kefahaman
Kaedah semakan perlu sepadan dengan objektif. Kemahiran lisan memerlukan peluang murid bercakap. Kemahiran menyusun langkah boleh diperhatikan melalui urutan kad atau demonstrasi. Jawapan bertulis pula sesuai untuk tugasan yang memang memerlukan respons bertulis.
Dalam RPH, catatan seperti “semakan lima jawapan individu tentang nilai tempat” lebih membantu daripada menulis “penilaian” sahaja. Guru sudah tahu bahan yang diperlukan dan bukti yang perlu diperhatikan.
Untuk memahami hubungan semakan dalam PdP dengan pentaksiran yang lebih menyeluruh, rujuk panduan berkaitan melalui halaman Pentaksiran Berasaskan Sekolah KPM.
7 Lengkapkan refleksi selepas pengajaran
Refleksi merekodkan perkara yang berlaku dalam kelas. Catat hasil yang boleh disokong oleh pemerhatian atau tugasan, kesukaran yang dikenal pasti dan tindakan seterusnya.
Contoh ilustrasi: “Daripada 28 murid yang hadir, 22 dapat menjawab sekurang-kurangnya empat daripada lima soalan dengan betul. Enam murid masih menukar kedudukan puluh dan sa. Mereka akan menggunakan carta nilai tempat dalam aktiviti bimbingan pada sesi berikutnya.”
Angka tersebut ialah data rekaan untuk menunjukkan bentuk catatan, bukan keputusan kelas sebenar. Isi refleksi berdasarkan kelas yang telah diajar. Elakkan menyediakan keputusan pencapaian lebih awal ketika menulis rancangan.
Contoh RPH ringkas untuk satu sesi pengajaran
Contoh berikut menggunakan topik nilai tempat nombor dua digit bagi menunjukkan hubungan antara objektif, aktiviti dan semakan. Guru perlu memilih tahun yang sesuai serta merujuk SK dan SP dalam DSKP sebenar ketika menyesuaikan kandungan. Rujukan kurikulum ini tidak dimaksudkan sebagai arahan menambah ruangan wajib dalam format ringkas.
Contoh catatan tiga elemen
Objektif: Pada akhir pembelajaran, murid dapat menentukan nilai tempat bagi digit yang ditandakan dalam sekurang-kurangnya empat daripada lima nombor dua digit dengan betul.
Aktiviti Pembelajaran: Guru menunjukkan kedudukan digit menggunakan carta puluh dan sa. Murid berpasangan membina nombor dengan kad, kemudian menyatakan nilai tempat secara bergilir. Murid menjawab lima soalan individu sebelum membincangkan pembetulan bersama guru.
Refleksi: Contoh ilustrasi selepas pengajaran — 22 daripada 28 murid yang hadir mencapai objektif. Enam murid memerlukan bimbingan menggunakan carta puluh dan sa pada sesi berikutnya. Gantikan angka dan dapatan ini dengan hasil kelas sebenar.
Huraian pelaksanaan untuk membantu perancangan
Pecahan masa dan bukti pembelajaran di bawah menghuraikan contoh tadi. Guru boleh menggunakannya sebagai panduan mengajar tanpa menyalin setiap huraian menjadi ruangan tambahan dalam catatan RPH ringkas.
Mata pelajaran ialah Matematik, dengan tempoh pengajaran 60 minit. Pengetahuan sedia ada yang digunakan ialah pengecaman nombor dua digit. Bahan yang dicadangkan ialah kad nombor, carta puluh dan sa, serta lima soalan individu.
Objektif pembelajaran: pada akhir sesi, murid dapat menentukan nilai tempat bagi digit yang ditandakan dalam sekurang-kurangnya empat daripada lima nombor dua digit dengan betul.
Kriteria kejayaan: murid meletakkan digit pada lajur yang betul dan menyatakan sama ada digit tersebut berada pada tempat puluh atau sa.
| Masa | Aktiviti pembelajaran | Bukti yang diperhatikan |
|---|---|---|
| 5 minit | Murid membaca beberapa kad nombor dan menyatakan digit yang dilihat | Respons awal tentang pengecaman nombor |
| 10 minit | Guru memodelkan nombor 34 pada carta puluh dan sa kemudian murid membantu meletakkan kad digit | Ketepatan kedudukan digit pada carta |
| 15 minit | Murid berpasangan membina tiga nombor menggunakan kad dan bergilir menyatakan nilai tempat | Penjelasan setiap murid semasa giliran |
| 20 minit | Murid menjawab lima soalan individu dan guru membimbing murid yang memerlukan carta | Jawapan individu dan jenis kesilapan |
| 10 minit | Murid membincangkan satu kesilapan contoh kemudian membuat rumusan dan mengemas bahan | Pembetulan kesilapan dan penerangan ringkas |
Contoh soalan dan semakan nilai tempat
Contoh soalan individu boleh meminta murid menentukan nilai tempat bagi digit 4 dalam 47, digit 2 dalam 62, digit 8 dalam 85, digit 9 dalam 39 dan digit 5 dalam 54. Jawapannya masing-masing ialah puluh, sa, puluh, sa dan puluh.
Pastikan soalan meminta nilai tempat, bukan nilai digit. Dalam nombor 47, digit 4 berada pada tempat puluh, manakala nilai digitnya ialah 40. Perbezaan kecil ini membantu memastikan soalan benar-benar menilai objektif yang ditulis.
Selepas kelas, isi refleksi berdasarkan lima jawapan tersebut dan pemerhatian guru. Jangan membuat kesimpulan tentang penguasaan semua murid hanya berdasarkan jawapan wakil pasangan.
Cara menulis RPH untuk kelas pelbagai tahap
Dalam kelas yang sama, sesetengah murid boleh terus mencuba soalan, sementara yang lain memerlukan bahan sokongan. RPH boleh mengambil kira perbezaan ini melalui jumlah bantuan, bentuk bahan dan cabaran tugasan.
Untuk murid yang memerlukan bimbingan, sediakan carta puluh dan sa dengan label yang jelas. Berikan satu nombor dahulu dan minta murid menerangkan kedudukan digit sebelum beralih kepada nombor berikutnya.
Murid yang sudah bersedia boleh menjawab tanpa carta. Sebagai pengayaan, mereka boleh membina dua nombor daripada digit yang sama dan menerangkan perubahan nilai tempat. Contohnya, bandingkan kedudukan digit 3 dalam 34 dan 43.
Semakan juga perlu mencatat bantuan yang digunakan. Murid yang menjawab dengan bimbingan penuh dan murid yang menjawab secara kendiri memberikan maklumat pembelajaran yang berbeza. Catatan ini membantu guru merancang sokongan seterusnya dengan lebih tepat.
Kesilapan yang patut disemak sebelum menggunakan RPH
Kesilapan pertama ialah objektif tidak sepadan dengan tugasan. Contohnya, objektif meminta murid menerangkan, tetapi semua soalan hanya meminta mereka memilih jawapan. Semak sama ada aktiviti memberi ruang untuk kemahiran yang dinyatakan.
Kesilapan kedua ialah menggunakan rancangan lama tanpa menyesuaikan kelas dan tempoh. Aktiviti yang sesuai untuk satu kumpulan mungkin terlalu sukar bagi kumpulan lain. Semak pengetahuan sedia ada serta bahan yang benar-benar tersedia.
Kesilapan ketiga ialah memasukkan banyak istilah atau aktiviti tanpa tujuan yang jelas. Jika sesuatu bahan tidak membantu objektif atau semakan, pertimbangkan sama ada bahan itu perlu digunakan pada sesi tersebut.
Kesilapan keempat ialah refleksi terlalu umum. Ayat “PdP berjalan lancar” tidak memberitahu kemahiran yang sudah dikuasai. Tambahkan bukti dan tindakan susulan supaya catatan berguna ketika menyediakan RPH berikutnya.
Soalan lazim tentang cara menulis RPH
Adakah RPH mesti panjang
RPH ringkas boleh menumpukan tiga elemen utama, iaitu Objektif, Aktiviti Pembelajaran dan Refleksi. Tulis dengan cukup jelas supaya rancangan boleh difahami dan digunakan. Perincian pedagogi dalam panduan ini membantu guru merancang, tanpa perlu menjadikan setiap perincian sebagai ruangan berasingan.
Bolehkah menggunakan templat RPH yang sama
Templat boleh menjadi rangka kerja yang konsisten. Kandungan seperti standard, objektif, aktiviti, bahan dan refleksi perlu disesuaikan dengan sesi sebenar. Semak templat apabila terdapat perubahan kurikulum atau arahan pengurusan yang berkaitan.
Bagaimana jika pengajaran tidak sempat selesai
Catat bahagian yang telah dilaksanakan dan perkara yang belum dikuasai. Tentukan sama ada sesi berikutnya memerlukan sambungan, bimbingan atau aktiviti yang dipendekkan. Bezakan rancangan asal daripada pelaksanaan sebenar dalam catatan yang berkaitan.
Bolehkah menyediakan RPH secara digital
SPI Bilangan 3 Tahun 1999 menyebut ruang penyediaan rekod dalam bentuk yang munasabah dan sesuai dengan teknologi semasa. Bagi pelaksanaan di sekolah, semak kaedah penyimpanan, penghantaran dan akses yang digunakan. Pastikan fail boleh dibuka, disemak dan ditemui semula apabila diperlukan. Rujukan KPM mengenai penyediaan rekod pengajaran.
Semakan akhir cara menulis RPH sebelum masuk kelas
Sebelum menggunakan RPH, baca semula objektif dan bayangkan perjalanan satu sesi. Adakah murid mempunyai masa untuk mencuba sendiri? Apakah bukti yang akan membantu guru melihat kefahaman? Adakah bahan sokongan tersedia jika murid menghadapi kesukaran?
Gunakan lima perkara ini sebagai semakan ringkas:
- Standard dan kandungan telah disemak pada dokumen yang betul.
- Objektif boleh diperhatikan melalui tindakan atau hasil kerja murid.
- Aktiviti dan bahan membantu mencapai objektif tersebut.
- Masa mencukupi untuk murid mencuba dan guru menyemak.
- Ruang refleksi tersedia untuk merekod hasil sebenar selepas kelas.
Mulakan dengan satu sesi pengajaran yang akan datang. Tetapkan hasil pembelajaran, pilih satu bukti yang hendak dikumpulkan dan susun aktiviti yang membawa murid ke arah hasil itu. Selepas mengajar, gunakan dapatan kelas tersebut untuk memperbaiki rancangan sesi berikutnya.
